Κατηγορία: Παιδικό και εφηβικό βιβλίο

Flix
Spirou in Berlin
[Ο Σπιρού στο Βερολίνο]

Κόμικς

Ένας ήρωας των κόμικς μπλεγμένος στη σύγχρονη γερμανική ιστορία

Ποιος δεν γνωρίζει τον Σπιρού, τον μικρό ήρωα του κόσμου των κόμικς; Εδώ και περισσότερες από επτά δεκαετίες, ο αιώνιος γκρουμ με την κόκκινη στολή και ο καλύτερός του φίλος, ο αεικίνητος ρεπόρτερ Φαντάζιο, το χαριτωμένο σκιουράκι Σπιπ και ο ιδιοφυής επιστήμονας Κόμης ντε Μανιταριάκ ζουν τις πιο τρελές περιπέτειες ανά την υδρόγειο.

Ο Flix εισήλθε πλέον ως πρώτος Γερμανός δημιουργός κόμικς στον κύκλο των εκλεκτών σχεδιαστών/συγγραφέων της πλούσιας σε παράδοση γαλλοβελγικής σειράς κόμικς. Και δικαίως, αφού παρουσίασε μια ιστορία γεμάτη ανατροπές, την οποία εμπνεύστηκε από τα γεγονότα λίγο πριν από την πτώση του Τείχους του Βερολίνου τον Νοέμβριο του 1989.

Με την πρώτη κιόλας ματιά, προσέχει κανείς τον χιουμοριστικό-σατιρικό και ανοιχτό σε πειραματισμούς τρόπο του σχεδιαστικού στυλ Ligne claire («καθαρή γραμμή»), με τον οποίο ο καλλιτέχνης δημιουργεί ατμόσφαιρα. Οι εικόνες, σε μια ενδιαφέρουσα και ρυθμική εναλλαγή προοπτικής, δίνουν σκηνή τη σκηνή δυναμική στην πλοκή, που είναι αντάξια ‒θα λέγαμε‒ μια ταινίας Τζέιμς Μποντ.

Το καλοκαίρι του 1989 ο Κόμης ντε Μανιταριάκ λαμβάνει μια αναπάντεχη πρόκληση για το Α΄ Διεθνές Συνέδριο Μυκητολόγων στο Ανατολικό Βερολίνο, την πρωτεύουσα της Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας. Μια και ο φίλος του Σπιρού και του Φαντάζιο είναι φυσικά και ένας αναγνωρισμένος ερευνητής μανιταριών, δέχεται – ελπίζοντας να μάθει κάτι για τον «μικροκέφαλο θυρανοίξιο», ένα εξαιρετικά σπάνιο μανιτάρι με τρομερή δράση: τα σπόρια του ούτε λίγο ούτε πολύ μετασχηματίζουν μέταλλα, ο ορός του μάλιστα θα μπορούσε εν δυνάμει –όπως αποδεικνύεται στην πορεία της ιστορίας– να πυροδοτήσει ένα απειλητικό «θαυματουργό όπλο του σοσιαλισμού».

Υπό μυστηριώδεις συνθήκες, ο καθηγητής εξαφανίζεται ‒ προς την κατεύθυνση του Ανατολικού Βερολίνου. Ο Σπιρού, ο Φαντάζιο και ο Σπιπ ακολουθούν τα ίχνη του. Τους έχουν γεννηθεί υποψίες πως κάτι δεν πηγαίνει καλά. Ξεκινούν να πάνε μέσω Δυτικού Βερολίνου στο Ανατολικό Βερολίνο, όπου εκπλήσσονται με το πόσο ειρηνική και χαρούμενη μοιάζει η ζωή στο κράτος των εργατών και αγροτών. Ωστόσο, δεν γνωρίζουν ότι βρίσκονται εξαρχής στο στόχαστρο των υπηρεσιών κρατικής ασφαλείας. Τα όσα ζουν στη συνέχεια, στο ύφος μιας αγωνιώδους ταινίας κατασκόπων με πολλά «σλάπστικ» στοιχεία, θα έκανε τις τρίχες της κεφαλής αξιοσέβαστων ιστορικών να σηκωθούν: τρελές καταδιώξεις, πιστολίδι, συλλήψεις, ανακρίσεις, με ενδιάμεσες στάσεις στο πολυτελές ξενοδοχείο, σε ένα κελί φυλακής και σε ένα υπόγειο στρατιωτικό εργαστήριο, η σωτηρία που έρχεται από μια αγέλη ουρακοτάγκων και, τέλος, η γνωριμία με μια νεαρή γυναίκα αποφασισμένη για όλα, η οποία έχει απογοητευτεί οικτρά από τον υπαρκτό σοσιαλισμό. Όμως, μην ανησυχείτε: οι τρίχες της κεφαλής των ιστορικών σε λίγο θα επανέλθουν στη θέση τους.

Στην όπως πάντα άκρως περιπετειώδη πλοκή των ιστοριών του Σπιρού, ο Flix παρεμβάλλει σταδιακά τεκμηριωμένες πληροφορίες για τη σύγχρονη ιστορία και την καθημερινή ζωή στην τελευταία φάση της ΛΔΓ. Ο καλλιτέχνης, που ζει στο Βερολίνο, αποδεικνύεται έτσι γνώστης των γεγονότων την εποχή της ειρηνικής επανάστασης του 1989. Κυρίως γνωρίζει τις διαφορές ανάμεσα στην εξωτερική εικόνα του «ειρηνικού κράτους» και στους άλλοτε κεκαλυμμένους και επιδέξιους, άλλοτε χοντροκομμένους μηχανισμούς καταπίεσης των κρατικών οργάνων απέναντι στους διαφωνούντες. Αυτό ξεκινά με την ταλαιπωρία του συνοριακού ελέγχου και καταλήγει στην ψυχολογική τρομοκρατία που ασκεί η κρατική ασφάλεια στα εχθρικά προς το κράτος και ύποπτα «στοιχεία».

Ο Flix, χρησιμοποιώντας το Ligne claire, επιτυγχάνει να δώσει μια ακριβή καταγραφή των τοπικών συνθηκών  – όσον αφορά την παρουσίαση είτε της διέλευσης των συνόρων στον σιδηροδρομικό σταθμό της Φρήντριχστρασσε (το οποίο ο λαός ονόμαζε «Παλάτι των Δακρύων»), είτε των προσόψεων και του εσωτερικού του πλέον κατεδαφισμένου Παλάστχοτελ του Ανατολικού Βερολίνου ή των σκηνών του δρόμου γύρω από την Αλεξάντερπλατς. Ακόμη και το περιστρεφόμενο ρεστοράν στον Πύργο της Τηλεόρασης γίνεται χώρος της πλοκής.

Το γεγονός ότι σε αυτό το ρεαλιστικό σκηνικό και μέσα στα πειστικά σχεδιασμένα περιβάλλοντα, οι ήρωες κινούνται ως «τύποι», ως καρικατούρες, που οδηγούν την πλοκή σε κορύφωση με τις ανορθόδοξες ενέργειές τους, διευκολύνει τους αναγνώστες να παρακολουθήσουν την ιστορία. Έτσι, μικρά διαφωτιστικά συμβάντα συνδέονται με μεγάλη αναγνωστική απόλαυση. Η ειρωνεία και η σατιρική υπερβολή ανέκαθεν ήταν εξαιρετικά χρήσιμα εργαλεία –τα οποία οι κρατούντες φοβούνταν–, όταν επρόκειτο για την αποκάλυψη αξιοκατάκριτων ατομικών και κοινωνικών συνθηκών. Υπό αυτή την έννοια, δεν μπορούμε παρά να ευχηθούμε, ειδικά για τους νεαρούς αναγνώστες που θέλουν να προσεγγίσουν την ιστορία της γερμανογερμανικής διαίρεσης με έναν διαφορετικό από τον συμβατικό τρόπο ανάγνωσης, να έχουμε περισσότερα τέτοια θέματα με τη μορφή συναρπαστικών, γεμάτων φαντασία και όμως βαθυστόχαστων κόμικς!

Μετάφραση: Πελαγία Τσινάρη

 
Siggi Seuß

Κείμενο: Siggi Seuß, 15.01.2019

Ο Siggi Seuß, δημοσιογράφος, συντάκτης κειμένων για το ραδιόφωνο και μεταφραστής, γράφει εδώ και πολλά χρόνια κριτικές παιδικών και εφηβικών βιβλίων.