Κατηγορία: Δοκίμιο

Isolde Charim
Ich und die Anderen. Wie die neue Pluralisierung uns alle verändert
[Εγώ και οι άλλοι. Πώς μας αλλάζει όλους ο νέος εκπλουραλισμός]

Δοκίμιο

Καλωσορίσατε στον παρκοπεζόδρομο

Ένας κόσμος καταποντίστηκε και ένας άλλος κόσμος έγινε ο κανόνας, και παρόλο που η Ιζόλντε Καρίμ δεν είναι σε θέση να προσδιορίσει μια συγκεκριμένη ημερομηνία για τη μετάβαση αυτήν, η αρθρογράφος εκπλήσσεται από το γεγονός ότι αρκεί το χρονικό διάστημα μίας ζωής, όπως για παράδειγμα της δικής της, για να βιώσει κανείς αυτή την εμπειρία της αλλαγής των καιρών. Εγώ και οι άλλοι. Πώς μας αλλάζει όλους ο νέος εκπλουραλισμός λέγεται το νέο δοκίμιο της συγγραφέως που ζει σε Βιέννη και Βερολίνο, κείμενα της οποίας μπορεί επίσης να διαβάσει κανείς κυρίως στις εφημερίδες taz και Wiener Zeitung. Το επίκαιρο θέμα της, τον εκπλουραλισμό, η Καρίμ τον παρουσιάζει ως το αποτέλεσμα μιας «υφέρπουσας εξελικτικής διαδικασίας, η οποία έγινε αντιληπτή μόνο όταν ολοκληρώθηκε». Μόνο μέσα από τη βιογραφική αναδρομή στο παρελθόν καθίσταται σαφές το πόσο θεμελιώδης είναι η αλλαγή που έχει υποστεί η έννοια της συνύπαρξης. Η Ουγγαρέζα φιλόσοφος Άγκνες Χέλλερ, για παράδειγμα, είχε πει κάποτε πως η πρώτη φορά στη ζωή της που είχε δει μαύρο ήταν στα είκοσί της χρόνια. Ακόμα μία επίπτωση της πτώσης του τείχους κι αυτό, αλλά όχι μόνο: Η κατάσταση ήταν ακριβώς έτσι και για την ίδια, την Ιζόλντε Καρίμ, στη Βιέννη.

Μπορεί σήμερα ο πλουραλισμός να κάνει αισθητή την παρουσία του ως βιωμένη συνύπαρξη διάφορων πολιτισμών και θρησκειών, για την Καρίμ όμως αυτό δεν αποτελεί απόδειξη πως και μια ομογενής κοινωνία μπορεί να είναι διανοήσιμη ή έστω ευκταία: Διότι, από αμνημονεύτων χρόνων, η ομογενής κοινωνία δεν ήταν παρά μια κατασκευή. Η συγγραφέας ασκεί κριτική στην έννοια της ταυτότητας μέσω του Φρόυντ. Μέσω της διατύπωσής του για το Εγώ, το οποίο δεν είναι ο κύριος του ίδιου του του σπιτιού, αποκαλύπτεται πως η ιδέα ότι το Εγώ –και, προχωρώντας ακόμα παραπέρα, μία κοινότητα– δύναται να είναι ταυτόσημο με τον εαυτό του δεν είναι παρά μια ψευδαίσθηση. Παρόλα αυτά ο εθνικοσοσιαλισμός κατέβαλε μια μακρά και πέρα για πέρα επιτυχή προσπάθεια να διατηρήσει σε ευρεία κλίμακα την ψευδαίσθηση αυτήν. Σήμερα όμως; Εκεί όπου αναδύεται εκ νέου ο εθνικοσοσιαλισμός –στον πανταχού παρών δεξιό λαϊκισμό ή στο κίνημα Brexit–, η επίκληση στο έθνος δεν μπορεί ποτέ να έχει ενωτική επίδραση, παρά μόνο διχαστική. 

Θα μπορούσε να αντιτάξει κανείς πως η γιορτή του πλουραλισμού, η οποία τοποθετεί τον ατομικό αυτοκαθορισμό του ατόμου κατά μήκος ενός ταυτοτικού φάσματος που βρίσκεται υπό την προστασία αμοιβαίας ανοχής, εξακολουθεί να έχει ως προϋπόθεση συγκεκριμένα κοινωνικά περιβάλλοντα και τον αστικό χώρο, ο οποίος, από αμνημονεύτων χρόνων, διαπνέεται από μια ιδιαίτερη ανοιχτότητα. Σε αυτό η Καρίμ αντιτείνει τη φράση «παγκόσμιο χωριό», καθώς και την αισιόδοξη ανάλυσή της, στην οποία υποστηρίζει πως «σήμερα, ακόμα και ο επαρχιακός χώρος έχει αστικοποιηθεί – υπό την έννοια πως, ακόμα και στο χωριό, στο πρότυπο του ομογενούς τρόπου ζωής, υπάρχει εκπλουραλισμός. Σε κάθε γερμανικό ή αυστριακό χωριουδάκι βρίσκει κανείς σήμερα ένα κεμπαπτζίδικο».

Αν ακολουθήσουμε τη συγγραφέα, βλέπουμε πως η πλέον πανταχού παρούσα εκπλουραλισμένη κοινωνία είναι ένας «παρκοπεζόδρομος», ο οποίος ωφελείται ακριβώς από το ότι δεν προβαίνει πλέον σε υποσχέσεις κοινότητας. Όποιος ανεβαίνει στην πολιτική σκηνή με σημαία την υπόσχεση αυτήν, την επανομογενοποίηση και την αρμονία –και στο σημείο αυτό η συγγραφέας μιλά κυρίως για τους απανταχού ενδυναμωμένους δεξιούς– θα πρέπει όχι απλώς να αντιμετωπίζεται με δυσπιστία, αλλά να απωθείται.

[Παρκοπεζόδρομο: Begegnungszone στο πρωτότυπο. Πρόκειται για ειδικές οδούς ήπιας κυκλοφορίας στις οποίες πεζοί και οχήματα συνυπάρχουν. Οι πεζοί έχουν προτεραιότητα, ενώ τα οχήματα κινούνται με πολύ χαμηλές ταχύτητες.]

Μετάφραση: Εύη Μαυρομμάτη



 
Ronald Düker

Κείμενο: Ronald Düker, 20.12.2018

Ο Ρόναλντ Ντύκερ είναι λαογράφος και δημοσιογράφος και γράφει για την εφημερίδα DIE ZEIT, καθώς και για διάφορα περιοδικά. Ζει στο Βερολίνο.