Κατηγορία: Λογοτεχνία

Martina Hefter
Es könnte auch schön werden
[Θα μπορούσε να γίνει και ωραίο]

Μυθιστόρημα

Χορός των ημίνεκρων, πολύ ζωντανός

Ανέκαθεν ανήκαν τα γηρατειά και ο θάνατος στα μεγάλα θέματα της λογοτεχνίας. Μόλις προσφάτως, ωστόσο, στρέφεται η λογοτεχνία συχνά στην τελευταία φάση της ζωής πριν από τον θάνατο, η οποία, χάρη στην ιατρική-γηριατρική επιστήμη, επεκτείνεται σήμερα όλο και περισσότερο, καμιά φορά ενάντια στη θέληση του εν λόγω προσώπου. Αν εξαιρέσει κανείς τον Σάμουελ Μπέκετ, ο οποίος, με αξεπέραστο τρόπο, ανήγαγε τα γηρατειά και την αναπηρία σε μεταφορές της condition humaine, φαίνεται πως η ρεαλιστική πρόζα είναι αυτή που ενδείκνυται περισσότερο στην απόδοση μιας κατάστασης κατά την οποία ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με την εξασθένιση των σωματικών και πνευματικών του δυνάμεων, την ανημπόρια και την ανάγκη περίθαλψης, την απώλεια της αυτονομίας και της μνήμης. Τελευταία, όμως, τολμούν και ποιητές και ποιήτριες, τουλάχιστον οι πιο θαρραλέοι ανάμεσά τους, να δοκιμαστούν στο δύσκολο αυτό πεδίο.
 
 Στον γερμανόφωνο γλωσσικό χώρο, η Μαρτίνα Χέφτερ, γεννημένη το 1965, έχει αναλάβει κάτι σαν πρωτοποριακό ρόλο. Στη νέα της ποιητική συλλογή, «Θα μπορούσε να γίνει και ωραίο», περιγράφει, βασισμένη στην προσωπική εμπειρία της με ένα πρόσωπο του οικογενειακού της περιβάλλοντος, την καθημερινότητα και την ατμόσφαιρα ενός γηροκομείου. Ή μάλλον: Αναζητά και βρίσκει ποιητικά εκφραστικά μέσα για το αναπότρεπτο και δήθεν ανείπωτο, που οι περισσότεροι από εμάς φοβούνται και γι’ αυτό αποσιωπούν. Μια ιδιαίτερη κατάσταση προκύπτει από το γεγονός ότι ένα μέρος της ιστορίας (ή της ποιητικής σύνθεσης, αναλόγως τον τρόπο θεώρησης) έχει συλληφθεί ως κείμενο για σκηνική παράσταση. Διότι η Μαρτίνα Χέφτερ, που κατάγεται από το Άλγκοϊ και ζει από τη δεκαετία του ενενήντα στη Λειψία, και η οποία πριν από τις τέσσερις ποιητικές συλλογές της δημοσίευσε τρία μυθιστορήματα, δεν είναι μόνο συγγραφέας αλλά και χορεύτρια, και δουλεύει, ως περφόρμερ της ποίησής της, πάνω στο σημείο τομής μεταξύ κίνησης και γλώσσας.
 
Αλλά και μέσα στο κείμενο επικρατεί αδιάκοπη κίνηση, και μάλιστα μεταξύ των διαφορετικών τονικών αποχρώσεων που δοκιμάζει η Χέφτερ, προκειμένου όχι απλώς να περιγράψει μια ακραία εμπειρία, αλλά και να τη μορφοποιήσει, δηλαδή να διαχειριστεί την υπαρξιακή ταραχή μέσω της γλωσσικής μορφής. Η ισορροπία, που αποτελεί κι αυτή ένα σημαντικό στοιχείο του χορού, πρέπει εδώ να ανακτηθεί κάθε τόσο, ανάμεσα στα δυνατά συναισθήματα και στον νηφάλιο στοχασμό, ανάμεσα στην ενσυναίσθηση και στην αυτοπροστασία, στη σαγήνη και στην αντίσταση. Υπάρχει εδώ αφενός η αυτοβιογραφική τοποθέτηση της ιστορίας στην πραγματικότητα (οι εξουθενωτικές επισκέψεις στην κατάκοιτη πεθερά) και η ψυχρή παρατήρηση της ρουτίνας του γηροκομείου, στην οποία συναντά κανείς και κωμικούς τόνους, και αφετέρου η έκρηξη της φαντασίας, που βρίσκει πρόσφορο έδαφος μέσα στο θλιβερό περιβάλλον: Αυτοί οι δύο τρόποι αντίληψης είναι σαν δυο μπάρες μπαλέτου, στις οποίες καταφεύγει εναλλάξ το ποιητικό εγώ, πότε με το χαλαρό ύφος του slam, πότε με το πάθος της μελαγχολίας, συχνά σαρκαστικά και κάθε τόσο τρυφερά.
 
Αλλά οι οπτικές διαπλέκονται: ονειρικά πλάσματα, πνεύματα και διάβολοι κατοικούν τον μακάβριο τόπο της πραγματικότητας, η γάτα του γηροκομείου εξιστορεί τις εντυπώσεις της, μια μούμια του παγετώνα μιλά στους ενοίκους. Χειρονομίες ανθρώπινης στοργής χαρίζουν κάθε τόσο στιγμές παρηγοριάς, στις «συζητήσεις των ημίνεκρων» ξεδιπλώνεται ένα απελευθερωτικό πνεύμα αναρχίας. Το ποιητικό πείραμα της Μαρτίνα Χέφτερ είναι ένα είδος χορού στο προαύλιο του βασιλείου των νεκρών, που διακρίνεται όμως για τη μεγάλη ζωντάνιά του. Και το ποιητικό της ιδίωμα, με όλους τους εναλλασσόμενους φωτισμούς από τους οποίους διέρχεται, παραμένει αρκούντως ευκρινές και εύπλαστο, ώστε να επιτρέπει συνεπώς την απόδοσή του σε άλλες γλώσσες.


Μετάφραση: Μαρίνα Αγαθαγγελίδου
 
Kristina Maidt-Zinke

Κείμενο: Kristina Maidt-Zinke, 20.12.2018

Η Kristina Maidt-Zinke [Κριστίνα Μάιντ-Τσίνκε] είναι δημοσιογράφος. Εργάζεται ως κριτικός λογοτεχνίας, μουσικοκριτικός, επιμελήτρια και μεταφράστρια. Ζει στο Μόναχο.