Κατηγορία: Παιδικό και εφηβικό βιβλίο

Jörg Bernardy
Mann Frau Mensch. Was macht mich aus?
[Άνδρας γυναίκα άνθρωπος. Τι με κάνει ξεχωριστό;]

Διήγημα

Το Διαφορετικό κάνει τη ζωή ενδιαφέρουσα

Μια μεγάλη πεταλούδα πετάει με διάπλατα τα φτερά. Ήδη το εξώφυλλο του βιβλίου «Άνδρας γυναίκα άνθρωπος» του Γιόργκ Μπερνάντυ προαναγγέλλει μέσω της εικόνας το ύφος του κειμένου που θα ακολουθήσει.  Στη μυθολογία η πεταλούδα είναι ο μεσολαβητής μεταξύ ουρανού και γης, και έτσι καθένα από τα έξι κεφάλαια αυτού του σε δοκιμιακό ύφος γραμμένου non-fiction βιβλίου περιστρέφεται γύρω από το ερώτημα, πώς το σώμα μας καθορίζει την ταυτότητά μας. Η οπτική πλευρά παίζει σε αυτή την περίπτωση έναν σημαντικό ρόλο, στο αρχικό κιόλας φύλλο από τις σελίδες αυτού του βιβλίου γυαλίζει το κόκκινο ως χρώμα της θηλυκότητας, το λευκό ως χρώμα ανδρισμού και το μπλε ως φαντασιακό πεδίο του πονήματος. «Τι με κάνει ξεχωριστό;» αναρωτιέται ο υπότιτλος και η απάντηση βέβαια δε μπορεί να δοθεί στο άψε σβήσε. Έτσι, μία σειρά με φωτογραφίες από την επιδερμίδα και από  μεμονωμένες επιφάνειες μερών του σώματος δείχνει μεν πόσο τρωτοί είναι οι άνθρωποι, όμως δεν προσφέρει καμία πληροφόρηση για το αν αυτή που βλέπουμε είναι αντρική ή γυναικεία επιδερμίδα.  Αυτή είναι η πρόθεση του κομψά γραμμένου κειμένου του Γιόργκ Μπερνάντυ: όχι μόνο να αποφύγει τη μονοσημία, αλλά να ανοίξει πόρτες και παράθυρα στην πολυσημία, προτού η ζωή στοιβαχτεί βιαστικά στα συρτάρια των στερεοτύπων.

 Ο Γιόργκ Μπερνάντυ έγραψε ένα βιβλίο για την ταυτότητα και τον έμφυλο προσανατολισμό, και επειδή εμείς δεν αναζητάμε ή δεν μπορούμε να βρούμε την ταυτότητα, αλλά πρέπει να την κατασκευάζουμε μέσα από μία διαδικασία που ποτέ δεν ολοκληρώνεται, διόλου δε χωράνε εδώ συνθήματα στο ύφος των συμβουλευτικών οδηγών. Ο Μπερνάντυ υποθέτει ότι όχι μόνο το βιολογικό μας φύλο αποφασίζει για τον σεξουαλικό μας προσανατολισμό, αλλά καταρχήν γινόμαστε άντρες και γυναίκες μέσα στην παράδοση της Σιμόν ντε Μποβουάρ. Ανατροφή, περιβάλλον, μέσα μαζικής ενημέρωσης, πολιτισμός και γλώσσα είναι κομμάτια της διαδικασίας, ούτως ώστε η δυαδικότητα αντρικού-γυναικείου να αρχίζει να αμφιταλαντεύεται. Ο Μπερνάντυ διευρύνει τη ματιά πάνω στην ομοφυλοφιλία, την αμφισεξουαλικότητα, την κίνηση των Queer, τον τρανς- προσανατολισμό, ή μια ασεξουαλική αίσθηση.

Η ζωή είναι όλα όσα μπορεί να είναι, και έτσι το βιβλίο παρακολουθεί την ιδέα της ανεκτικότητας σε όλους τους τομείς της ζωής, από τη φιλία μέχρι την οικογένεια, από το επάγγελμα έως τη γλώσσα. Ένα λογοτεχνικό βιβλίο που δεν είναι μυθιστόρημα και δεν κρύβει την πρόθεση ότι έχει γραφτεί για μία συγκεκριμένη ομάδα: τους εφήβους, στους οποίους αποκαλύπτεται ολόκληρο το φάσμα της έμφυλης ταυτότητας. Όλα πρέπει επιτέλους να ειπωθούν με το όνομά τους για να αντιμετωπιστούν οι φόβοι και η άγνοια. Χωρίς να αναφέρεται ξεκάθαρα, διαφαίνεται από το προσεχτικά διατυπωμένο κείμενο η πρόθεση να αντιτάξει τον ανθρωπισμό απέναντι στα καταστροφικά στερεότυπα του λαϊκισμού και στα γεμάτα μίσος σχόλια του διαδικτύου, τα οποία καταγίνονται με τον περιβόητο  αποκλεισμό. Δε χρειάζεται να συμμεριζόμαστε κάθε προσανατολισμό, και αυτό είναι κομμάτι της ταυτότητας, αλλά η βάση των πάντων είναι να σεβόμαστε την αξιοπρέπεια των άλλων. Όποιος αισθάνεται υποχρεωμένος απέναντι στην αξιοπρέπεια, διαθέτει γερά επιχειρήματα στη συζήτηση για τις καθιερωμένες  αξίες, αυτό αποδεικνύει πειστικά το βιβλίο του Γιόργκ Μπερνάντυ. Εδώ δεν απαλείφονται μόνο ταμπού με ήπιο τρόπο, αλλά καταδεικνύεται επίσης ότι ακριβώς η ποικιλία του διαφορετικού είναι που κάνει τη ζωή ενδιαφέρουσα.

Μετάφραση: Βασιλική Ρηγοπούλου
Thomas Linden

Κείμενο: Thomas Linden, 14.12.2018

Ο Τόμας Λίντεν εργάζεται ως δημοσιογράφος (Kölnische Rundschau, WWW.CHOICES.DE) στους τομείς λογοτεχνία, θέατρο και κινηματογράφος και οργανώνει εκθέσεις φωτογραφίας και εικονογράφησης βιβλίων.