Κατηγορία: Λογοτεχνία

Heinz Helle
Die Überwindung der Schwerkraft
[Η υπέρβαση της βαρύτητας]

Μυθιστόρημα

Προσεγγίζοντας έναν νεκρό

Ο Heinz Helle, γεννημένος στο Μόναχο και απόφοιτος του Λογοτεχνικού Ινστιτούτου Μπιλ της Ελβετίας, γράφει μικρά μυθιστορήματα που με αγωνιώδη τρόπο εισβάλλουν γρήγορα σε ζωτικά υπαρξιακά ζητήματα: στο πρώτο του μυθιστόρημα «Ο καθησυχαστικός ήχος της κηροζίνης που εκρήγνυται / Der beruhigende Klang von explodierendem Kerosin» ο αναγνώστης παρακολουθεί μια απολύτως ψυχρή συλλογιστική γύρω από την ικανότητα αγάπης και επικοινωνίας των ανθρώπων. Εάν ο Niklas Luhmann είχε επιχειρήσει ποτέ να γράψει σε πρόζα έναν εσωτερικό μονόλογο, είναι πολύ πιθανό να είχε προκύψει αυτό το βιβλίο.

Το δεύτερο μυθιστόρημα του Helle «Κανονικά θα έπρεπε να χορεύουμε / Eigentlich müssten wir tanzen», πάλι, είναι μια δυστοπία που δεν μετέχει στη συνομωσιολογική μόδα της καταστροφολογίας, αλλά τουναντίον συνιστά μια απόπειρα σχεδιασμού ενός πειράματος, κατά το οποίο πέντε άντρες ύστερα από ένα Σαββατοκύριακο στο βουνό διαπιστώνουν ότι ο κόσμος στο μεταξύ έχει καταστραφεί – οι άνθρωποι μεταμορφώνονται ακαριαία σε εκπαιδευμένες μηχανές καθαρής επιβίωσης.
 
Τώρα, στο τρίτο και τελευταίο του μυθιστόρημα, ο Heinz Helle αφηγείται μια περίπλοκη προσέγγιση ανάμεσα σε δύο διαφορετικά αδέλφια. Ο Helle είναι ένας ικανός πολυμορφικός στιλίστας. Εδώ, αλλιώτικα απ’ ό,τι στα προηγούμενα βιβλία, γράφει σε μακροπερίοδο λόγο, με προτάσεις που ορισμένες φορές καταλαμβάνουν σελίδες και είναι αρμολογημένες τόσο περίτεχνα, που μπορεί κανείς να τις παρακολουθήσει άκοπα. Ένας ποταμός σκέψεων, μια απόπειρα μνήμης, μια εργασία πάνω στο πένθος της απώλειας.
 
Δύο αδέλφια βγαίνουν να τα πιούν μαζί. Ο μεγαλύτερος ανήκει στην κατηγορία εκείνων που δεν θέλεις και τόσο να συναντήσεις, προπαντός όχι κάποιο βράδυ στην μπιραρία. Μιλάει πολύ και είναι πεισμένος ότι αυτά που λέει διαθέτουν βάρος και κύρος. Είναι εξαιρετικά ευφυής και βαθιά μισάνθρωπος. Και, όπως τόσο συχνά συμβαίνει με τέτοιες φιγούρες, αντιλαμβανόμαστε σύντομα ότι ο άντρας αυτός είναι ένας απαισιόδοξος ανθρωπιστής, που στη διαδρομή έχασε όλες τις ελπίδες του. Διακατέχεται από την κακοβουλία των ανθρώπων, έχει χωθεί βαθιά στην ιστορία του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου· γνωρίζει όλες τις λεπτομέρειες σχετικά με τα αηδιαστικά κίνητρα του Βέλγου παιδεραστή Μαρκ Ντιτρού. Όποιος έχει κατανοήσει την ανθρωπότητα, θα μπορούσε να συμπεράνει κανείς, δεν έχει άλλη επιλογή παρά να αποστραφεί τους ανθρώπους.
 
Ο κατά δώδεκα χρόνια νεότερος πρωτοπρόσωπος αφηγητής είναι αρχικά απλά ο δίαυλος μέσα από τον οποίο ρέει ο χειμαρρώδεις λόγος του μεγαλύτερου. Ο μεγαλύτερος αδελφός ωστόσο, κι αυτό το μαθαίνουμε αρκετά γρήγορα, είναι νεκρός. Η υποτιθέμενη αμεσότητα της διήγησης είναι στην πραγματικότητα η αφερέγγυα ανάμνηση του μικρότερου αδελφού. Με την πράξη της καταγραφής προσπαθεί αφενός να αποκαταστήσει μια μεταθάνατον εγγύτητα. Αφετέρου όμως ο νεαρότερος αδελφός κατέχει έτσι την εξουσία της ερμηνείας: αποφασίζει πώς θα ειπωθεί τι.
 
Ο Heinz Helle έχει υπό πλήρη έλεγχο αυτό το εξαιρετικά πυκνό ψηφιδωτό των κινήτρων, των οπτικών και των χρονικών επιπέδων. «Η υπέρβαση της βαρύτητας» είναι ένα βιβλίο που εξετάζει τη σχέση συμπάθειας και απόστασης μεταξύ αδελφών (που εδώ υπό αυστηρή έννοια είναι μόνο ετεροθαλή αδέλφια) και θέτει επίσης το ζήτημα της ενοχής και της ευθύνης – ακόμη και ειδικά εντός του οικογενειακού πλαισίου. Και είναι πάνω απ’ όλα ένα βιβλίο που επιχειρεί συνεχώς αποδράσεις στο γκροτέσκο. Κωμικότητα και απελπισία, αυτό το ξέρει καλά αυτός ο απίστευτα έξυπνος συγγραφέας, πηγαίνουν πάντα μαζί.
 
Christoph Schröder

Κείμενο: Christoph Schröder, 11.09.2019

Ο Κρίστοφ Σραίντερ ζει στη Φραγκφούρτη/Μάιν ως ανεξάρτητος συγγραφέας,
(Eφημερίδες: Sueddeutsche Zeitung, Tagesspiegel, Die Zeit), και είναι καθηγητής Κριτικής Λογοτεχνίας στο εκεί Πανεπιστήμιο.
 

Übersetzt von Γιάννης Κέλογλου