Κατηγορία: Λογοτεχνία

Clemens Setz
Der Trost runder Dinge
[Η παρηγοριά των στρογγυλών πραγμάτων]

Διήγημα

Στιγμιότυπα ενός κόσμου που παραπαίει

Ο Αυστριακός συγγραφέας Κλέμενς Ι. Ζετς έχει ένα ιδιαίτερο ταλέντο να αποσυντονίζει τη ζωή από τον ρυθμό της. Το παράξενο δεν απουσιάζει ποτέ από τα κείμενά του.  Όχι μόνο καθημερινοί άνθρωποι εμφανίζονται και εξαφανίζονται μέσα σε αυτά, αλλά και αλλοπρόσαλλες μορφές, οι οποίες  ισορροπούν στα όρια μεταξύ παράνοιας και καθημερινότητας.
Υπερευαίσθητοι, οι οποίοι βλέπουν πίσω από κάθε τι ένα σημάδι. Βέβαια ο Κλέμενς δεν θα σκεφτόταν ποτέ να τους ξεμπροστιάσει ή να τους καρφώσει χαιρέκακα με το βλέμμα του. Τους αντικρίζει περισσότερο με περιέργεια και αγάπη και μετουσιώνει  τα πεπρωμένα τους σε φανταστικές ιστορίες. Ο συγγραφέας, μετά από ογκώδη μυθιστορήματα όπως το Συχνότητες, ή Η ώρα μεταξύ γυναίκας και κιθάρας, εκδίδει έναν καινούργιο τόμο διηγημάτων.
 
Με αχαλίνωτη φαντασία παρουσιάζει αυτούς, που η ύπαρξή τους ξεφεύγει από το  φυσιολογικό, από τις σουρεαλιστικές τάσεις  της επονομαζόμενης πραγματικότητας και τις αδυναμίες της ύπαρξης. Είναι στιγμιότυπα ενός κόσμου που παραπαίει.  Η Κυρία Τρίγκλερ αποδεικνύεται η φρικτή νοσοκόμα, η οποία με ψυχρή συμπάθεια παίρνει στην αγκαλιά τους μικρούς ασθενείς της, ενώ η μητέρα στο διήγημα  Μάγος βάζει τον νεκρό της γιο για ύπνο στο παιδικό δωμάτιο, προσκαλώντας τους εραστές της σε νεκρόφιλα one-night-stands. Μερικές σελίδες παρακάτω ο συγγραφέας παρουσιάζει έναν ψυχωτικό πατέρα, ο οποίος δεν είναι σε θέση να αποδεχτεί δημόσια  την παραφροσύνη του, ενώ ένας άλλος πατέρας τυλίγεται στις νεανικές φαντασιώσεις του, όπως με έναν υπνόσακο. «Οι άνθρωποι είναι τόσο περίεργοι», αναφέρεται σε ένα από τα διηγήματα και ακριβώς αυτό είναι που διηγείται ο Ζετς με πολύ διαφορετικό τρόπο.
Η ιδιοτροπία των ηρώων του και τα βιώματά τους είναι το ένα, το άλλο είναι η δύναμη της γλώσσας με την οποία αφηγείται ο Ζετς. Μετατρέπει την καθημερινότητα σε λογοτεχνία, χρησιμοποιώντας καθημερινές λέξεις, όπως: κάθομαι, στέκομαι, ξαπλώνω. Δίπλα μας υφίσταται, ευτυχώς, ένα αυτόματο για ποτά, αναφέρεται αντ’ αυτού. Αντί για «κοίταξα το ρολόι», γράφει ο Ζετς «έλεγξα τον χρόνο».
 
Επιπλέον εμφανίζονται τρελές διατυπώσεις, οι οποίες εδράζονται σε εξίσου τρελές αισθητηριακές αντιλήψεις. Κάπου γίνεται λόγος για μια «έντονη μυρωδιά μπουφάν, σαν κάτι λιωμένο, και έπειτα στην εσωτερική επένδυση μια ζεσταμένη πιτυρίδα». Η αγάπη για τη γλώσσα και η παιγνιώδης διάθεση χαρακτηρίζουν όλα τα διηγήματα του τόμου. Ο αναγνώστης δεν  μπορεί να καταλάβει το νόημα δίνοντας προσοχή μόνο σε μεμονωμένες προτάσεις. Αυτά ίσχυαν ήδη από το ντεμπούτο του δημιουργού, τον τόμο διηγημάτων Η αγάπη στα χρόνια του παιδιού από το Μάλσταντ, με το οποίο ο Ζετς έγινε γνωστός το 2001 λαμβάνοντας επιπλέον το βραβείο της έκθεσης βιβλίου της Λειψίας. Εν τω μεταξύ ο Ζετς θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους γερμανόφωνους συγγραφείς. Εκτός από μυθιστορήματα και διηγήματα γράφει ποιήματα και θεατρικά έργα. Πρόσφατα εκφώνησε έναν λόγο που προκάλεσε αίσθηση στις ημέρες γερμανόφωνης λογοτεχνίας στην πόλη  Κλάγκενφουρτ.
 
Ο Ζετς γεννήθηκε το 1982 στο Γκρατς, όπου ζει έως σήμερα. Πριν καθιερωθεί ως συγγραφέας σπούδασε μαθηματικά και γερμανική φιλολογία. Χαρακτηριστική της συγγραφής του είναι μια ριψοκίνδυνη ειλικρίνεια, η οποία εκφράζεται τόσο στα θέματα που επιλέγει, όσο και στον πειραγμένο τόνο των γραπτών του. Έτσι στο διήγημα Spam μας μιλάει με τη βοήθεια της μετάφρασης πάνω-κάτω για ένα απατηλό μέιλ. Κανένα από τα διηγήματα δεν μοιάζει με τα υπόλοιπα. Πότε έχουμε πρωτοπρόσωπη αφήγηση, πότε τριτοπρόσωπη, πότε το ύφος είναι ιδιαζόντως διακριτικό, πότε υποδόρια ειρωνικό,  πότε ο Ζετς ενδίδει στην υψηλή λογοτεχνία, πότε στη λαϊκή κουλτούρα, τη μια στιγμή προκαλεί συγκίνηση, την άλλη θυμηδία. Η ειλικρίνεια χαρακτηρίζει και τους επιλόγους των διηγημάτων του, τα οποία δεν καταλήγουν σε ανατροπή, αλλά φωλιάζουν στο τυχαίο, αφού όχι σπάνια έχουν νωρίτερα περάσει πανηγυρικά από τον ρεαλισμό στον σουρεαλισμό.
Shirin Sojitrawalla

Κείμενο: Shirin Sojitrawalla, 11.09.2019

Η Shirin Sojitrawalla εργάζεται ως ελεύθερη επαγγελματίας δημοσιογράφος κυρίως για θέματα που αφορούν το θέατρο και τη λογοτεχνία, για το Deutschlandfunk, την taz, την Frankfurter Rundschau, το περιοδικό Theater der Zeit, την ιστοσελίδα nachtkritik.de κ.ά. Ζει και εργάζεται στο Βισμπάντεν.

Übersetzt von Βασιλική Ρηγοπούλου