ΝΕΑ ΠΟΙΗΣΗ
Ταλάντευση της σκέψης

Tom Schulz Carl-Christian Elze Monika Rinck
© Hanser Berlin / Verlagshaus Berlin / S. Fischer

Η ποίηση του 2019 αποδεικνύεται ενθουσιώδης και δραστήρια.

Του Tobias Lehmkuhl

Η νεότητα μοιάζει να θέλει να περιπλανηθεί σε τόπους μακρινούς, τα γηρατειά, αντίθετα, αναζητούν την ευτυχία μπροστά στην πόρτα του σπιτιού: Έτσι, ο Carl-Christian Elze και ο Tom Schulz ταξιδεύουν στην Βενετία και σε όλο τον κόσμο, ενώ ο Gerhard Falkner και ο Wulf Kirsten εξερευνούν την περιοχή Σορφχάιντε έξω από το Βερολίνο και τα τοπία μνήμης στη Θoυρυγγία και στη Σαξονία, αντίστοιχα.

Ο Gerhard Falkner βρίσκεται από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 στην αιχμή του δόρατος της γερμανόφωνης ποιητικής πρωτοπορίας, και αν αυτή τη φορά καταθέτει μια συλλογή, όπως το Schorfheide. Gedichte en plein air [Σορφχάιντε. Ποιήματα en plein air] (εκδ. Berlin Verlag), που είναι αφιερωμένη στην υποτιθέμενη γαλήνη των πευκοδάσων του Βραδεμβούργου, έχουμε να κάνουμε εδώ συγχρόνως με «κριτικά δάση / με πράσινες ρόμπες», που διαπνέονται από τη φιλοσοφία και από την αναφορά σε άλλους ποιητές. Οι ειρωνικοί αυτοί στίχοι είναι σαφώς καλοσχεδιασμένοι, όπως και τα ποιήματα του Wulf Kirsten στη συλλογή Erdanziehung [Βαρυτική έλξη] (εκδ. S. Fischer), που λειτουργούν ως ήπιος απολογισμός – εν μέσω γηρατειών –  σχεδόν εβδομήντα χρόνων ποιητικής ενασχόλησης. Μια ποιητική ιχνηλασία, η οποία λαμβάνει χώρα όχι τόσο στην εκχερσωμένη έκταση του παρόντος, όσο σε μια έκταση που είναι προϊόν ανάμνησης και φαντασίας, μια έκταση των λέξεων επίσης, που θυμίζει τις μορφές επίκλησης των αρχαίων Γερμανών: «Ποιος δρόμος οδηγεί στο Σάντελ / πού να βρίσκεται το Κβέρμπιτς που το διασχίζει ο Σνάουντερ;»
 
Η περιεκτική Προειδοποίηση για χώρες θάλασσες παγόβουνα [Reisewarnung für Länder Meere Eisberge] (εκδ. Hanser Berlin) του Tom Schulz φαίνεται ασφαλώς περισσότερο προσανατολισμένη στο παρόν. Και, ακόμη περισσότερο: Ο Schulz μοιάζει να έχει στραμμένο το βλέμμα του στο μέλλον.
«Θα εγερθούμε μέσα απ’ το νερό./ Σε μερικές δεκάδες χρόνια, όταν θα έχουν φυτρώσει νέες καλαμιές/ όταν το πράσινο χέρι μας θ’ αγγίζει τα γκρεμισμένα, έρημα κτίρια / όταν μια μεγάλη γλώσσα θα γλείφει τις ταφόπλακες.»
Ποιος δεν κυριεύτηκε από μια αίσθηση ματαιότητας επισκεπτόμενος τη Βενετία; Ο Tom Schulz αποφεύγει ωστόσο τη φθηνή πόζα της ματαιότητας, παραμένει πάντα ενεργός παρατηρητής, είτε ως επισκέπτης στη Βενετία, ως συνοδός των «εργατών στις φυτείες του Ταζακόρτε» και «περιπατητής σκύλων στη Ρεκολέτα», ως επισκέπτης στα «οστεοφυλάκια του Σάο Ζοάο», είτε καθοδόν στη Λέρο, στο νησί όπου ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος έζησε δυο χρόνια ως πολιτικός κρατούμενος:
 
«Ότι οι πέτρες σκάνε και δεν πέφτει σκιά/ ότι πιάνουν φωτιά τα χόρτα, ότι ένα σύρμα είναι τεντωμένο/ πάνω απ’ τη γη, ότι μια κατσίκα, λεπτή σαν τον μικρό σου/ καρπό, βόσκει, ότι ο αφαιρούμενος με λέιζερ πόνος παύει/ επιτέλους...»
 
Frank O Haras / Maren Kames / Monika Rinck / Gerhard Falkner
 
Στη Βενετία βρέθηκε και ο Carl-Christian Elze, ο οποίος, επιστρέφοντας από την Επιπλέουσα Πόλη, έφερε μαζί του μια ποιητική συλλογή: langsames ermatten im labyrinth [αργή χαύνωση στον λαβύρινθο] (εκδ. Verlagshaus Berlin). Ποιήματα που γεννήθηκαν προφανώς κατά τη διάρκεια μιας διαμονής στο Centro Tedesco di Studi Veneziani, που όμως ευτυχώς δεν θυμίζουν σε τίποτα επιδοτούμενη ποίηση. Ο flaneur της Βενετίας Elze γράφει στίχους απαλλαγμένους από κλισέ και περιηγείται με άγρυπνο βλέμμα μέσα από στενά, λαβυρινθώδη σοκάκια. Και όμως, ούτε αυτός μπορεί να αποφύγει τη μεγάλη χειρονομία αυτής της «πόλης που γεννήθηκε μες στη φυγή»:
«κανείς δεν σώζεται/ σ’ αυτό το δημιούργημα/ ούτε οι δόγηδες ούτες οι πάπες/ ούτε εσύ ούτε το παιδί σου/ όλα χάνονται/ μέσα σ’ έναν παροξυσμό ομορφιάς/ τίποτα δεν πετυχαίνει κι όλα πετυχαίνουν.»
 
To 2019 κυκλοφορούν επίσης μια σειρά από ποιητικές συλλογές γραμμένες από ποιήτριες που έχουν γεννηθεί όλες τη δεκαετία του ’80, που όμως τα κοινά τους στοιχεία περιορίζονται στο νεαρό της ηλικίας τους και στο γεγονός ότι στα βιβλία τους δεν θα βρει κανείς ποιητικές ενότητες εμπνευσμένες από ταξίδια ή από τη φύση. Το σώμα, τα μέρη του σώματος, οι σωματικές εμπειρίες που μεταδίδουν μια αίσθηση ξενότητας παίζουν σημαντικό ρόλο τόσο στη συλλογή της Carolin Callies schatullen & bredouillen [μπιζουτιέρες & ζόρια] (εκδ. Schöffling) όσο και στο ντεμπούτο της Ines Berwing, muster des stillen verkabelns [πρότυπο σιγανής καλωδίωσης] (εκδ. hochroth), που περιλαμβάνει 27 ποιήματα:
«με παρακολουθούν, πρέπει/ να κάτσω φρόνιμα. δεν μπορώ/ να πάω στον γείτονα φορώντας/ μόνο τα εσώρουχα. δεν μπορώ να κοιμηθώ/ με τα παπούτσια, να τραμπαλίζομαι σε βλεφαρίδες/ να κάνω μπάνιο σε συρτάρια.»
 
Η Maren Kames αποδεικνύει με το δεύτερό της βιβλίο, Luna Luna (εκδ. Secession), το οποίο είναι σχεδιασμένο και ως ραδιοφωνικό έργο, πόσο κοντά έχουν έρθει τα ποιητικά και τα θεατρικά κείμενα, και τι σημαντικό ρόλο παίζει στο μεταξύ η επιτελεστικότητα στην ποίηση. Στις αρθρώσεις της γλώσσας και της σκέψης γυρίζει και βιδώνει με εργαλεία ακριβείας η Karin Fellner. Στη συλλογή της eins: zum andern [ένα: απ’ την άλλη] (εκδ. Parasitenpresse), τα ποιήματα μοιάζουν να χορεύουν πάνω σε ασταθές έδαφος, στο τέλος όμως ισορροπούν πάντα σε μια ελαφρά αιώρηση:
«Ιστιοφόρα της σκέψης γέρνουν προς τη μια, την άλλη μεριά,/ εσύ ταλαντεύεσαι πάνω τους και κυμα/τίζεις με τα πανιά σου.»
 
Elke Erb / Ines Berwings / Carolin Callies / Wulf Kirsten

Και στα ποιήματα της Dagmara Kraus, το χορευτικό και ιδιαίτερα το τραγουδιστικό και πολυφωνικό λίκνισμα βρίσκεται στο επίκεντρο. Στην πρώτη σελίδα της συλλογής της με τίτλο Liedvoll, Deutschyzno [Τραγουδιστά, γερμανικότητα] (εκδ. kookbooks) υπάρχει μάλιστα μια παρτιτούρα. O φιλοσοφικός στοχασμός ή η διαλογιστική ενατένιση της φύσης δεν την ενδιαφέρουν. Σαφώς επηρεασμένη από τον ντανταϊσμό και τις ευρωπαϊκές πρωτοπορίες – ιδιαίτερα την ανατολικοευρωπαϊκή παράδοση –, η Kraus διακατέχεται από αναρχική διάθεση, αναμειγνύοντας τις γλώσσες και μεταγράφοντας άλλα κείμενα. Αυτή τη στρατηγική ακολουθεί και στη συλλογή Aby Ohrkranf’s Hunch Poems (εκδ. roughbooks), όπου τα κλασικά Lunch Poems του Frank Ο’Hara λειτουργούν κατά κάποιο τρόπο ως βατήρας. Το μότο αυτής της συλλογής, «η ράχη ως βατήρας», το δανείζεται η Kraus από ένα παλιότερο ποίημα της Monika Rinck, η οποία, με τη σειρά της, δημοσιεύει δύο καινούργιες ποιητικές συλλογές μέσα στο 2019.

Στο Alle Türen [Όλες οι πόρτες] (εκδ. kookbooks), η Monika Rinck επιδεικνύει ένα αναρχικό πνεύμα συγγενές με αυτό της Kraus. Την έμπνευση για τα εξόχως εκκεντρικά, φρενήρη και χαοτικά κείμενά της την αντλεί ωστόσο όχι από τον ντανταϊσμό, αλλά από την οπερέτα. Στο Champagner für die Pferde [Σαμπάνια για τα άλογα] (εκδ. S. Fischer), μια ανθολόγηση του έως τώρα ποιητικού και δοκιμιακού της έργου, η Rinck αποτίει φόρο τιμής, μεταξύ άλλων, στην Elke Erb. Και η μεγάλη αυτή κυρία της σύγχρονης ποίησης καταθέτει αυτή τη χρονιά μια καινούργια ποιητική συλλογή με τον τίτλο Gedichtverdacht [Υποψία ποιήματος] (εκδ. roughbooks). Σε αυτήν, η Elke Erb αποδεικνύει για άλλη μια φορά γιατί η η ίδια αποτελεί πρότυπο για τόσους πολλούς νέους ποιητές και ποιήτριες: Με μέγιστη ευκολία και λιτότητα διαπλέκονται στην ποίησή της η σκέψη, η παρατήρηση και το συναίσθημα, αλλά και το παρόν με το παρελθόν. Η μέθοδός της να «ανασύρει» λέξεις και φράσεις από τα παλιά της ημερολόγια και να τις ενσωματώνει στις καινούργες συλλογές της έφερε στο φως και τρεις στίχους που μιλούν για ταξίδια. «Ταξίδι στην Πολωνία» λέγεται το ποίημα. Χρονολογείται από το 1975 και είναι κάθε άλλο παρά ιστορικό:
«Πρέπει να το δεις κατάματα:/ Κάποιοι δεν φεύγουν ποτέ απ’ τη χώρα της παιδικής τους ηλικίας,/ άλλοι δεν την ξαναβλέπουν ποτέ.»


Tobias Lehmkuhl γεννήθηκε το 1976. Σπούδασε συγκριτική λογοτεχνία και ισπανική γλώσσα και πολιτισμό στη Βόννη, τη Βαρκελώνη και το Βερολίνο. Από το 2002 εργάζεται ως ανεξάρτητος κριτικός λογοτεχνίας και μουσικής, μεταξύ άλλων, για την Süddeutsche Zeitung, την Die Zeit και το Deutschlandfunk. Το 2017 έλαβε το Βραβείο Λογοτεχνικής Κριτικής του Βερολίνου. Πρόσφατα κυκλοφόρησαν τα βιβλία του Die Odyssee. Ein Abenteuer [«Η Οδύσσεια. Μια περιπέτεια»] (2013), Nico. Biographie eines Rätsels [«Nico. Η βιογραφία ενός αινίγματος»] (2018).


Μετάφραση: Μαρίνα Αγαθαγγελίδου