Κατηγορία: Λογοτεχνία

Andreas Maier
Die Familie
[Η οικογένεια]

Μυθιστόρημα

Στον Οίκο των παιδιών της σιωπής

Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα αυτοβιογραφικά πρότζεκτ της γερμανόφωνης λογοτεχνίας των ημερών μας, φέρει το όνομα «Παρακαμπτήριος». Εδώ και παραπάνω από μια δεκαετία ο συγγραφέας Αντρέας Μάιερ, γεννημένος το 1967 στο Bad Nauheim και μεγαλωμένος στην περιφέρεια Wetterau, βόρεια της Φρανκφούρτης, εργάζεται πάνω σε έναν ενδεκάτομο μυθιστορηματικό κύκλο, όπου εξερευνά τον εγγύτερο και ευρύτερο τόπο καταγωγής του και τοποθετεί την  βιογραφία του μέσα στο ιστορικό πλαίσιο της περιόδου που ζει. Οι λακωνικοί τίτλοι σηματοδοτούν κάθε φορά τους σταθμούς της ανασκόπησης: προχωρώντας από μέσα προς τα έξω, ο αφηγητής οδηγείται από το «δωμάτιο», μέσω του «σπιτιού», της «οδού», του «τόπου» και του «κύκλου», έως το «Πανεπιστήμιο», όπου κατά τη διάρκεια των σπουδών φιλοσοφίας ασχολήθηκε μεταξύ άλλων, με θεωρίες περί της αληθείας. Τώρα όμως έχει επιστρέψει για ακόμη μία φορά στο πατρικό του, γιατί ο έβδομος τόμος της σειράς περιστρέφεται γύρω από την «Οικογένεια».

Παράλληλα κάνει και μία τομή: κατά τη διάρκεια ερευνών στο οικογενειακό παρελθόν, ο συγγραφέας πέφτει πάνω σε αντιφάσεις, που τον αναγκάζουν να αναθεωρήσει τον μύθο της ταυτότητάς του και να δει από διαφοροποιημένη οπτική, όλα όσα έως εκείνη τη στιγμή γνώριζε από αφηγήσεις. Με αυτόν τον τρόπο, ετούτο το μυθιστόρημα κερδίζει, ακόμη περισσότερο από τα προηγούμενα, μια ανεξαρτησία, την οποία ο Αντρέας Μάιερ, θεωρεί πολύ σημαντική. Επειδή θεωρεί την κλασσική μορφή του μυθιστορήματος ξεπερασμένη, προσπαθεί να δώσει στα βιβλία του νέες, αυθύπαρκτες δομές, οι οποίες προσφέρουν στον αναγνώστη το δίχως άλλο τη δυνατότητα να διαβάζει ένα βιβλίο και μεμονωμένα, έξω από τη συνάφεια της ένταξής του στον μυθιστορηματικό κύκλο.

Παρά τον στεγνό, ειρωνικό τόνο που χαρακτηρίζει την αφήγηση του Μάιερ, η οικογενειακή του σάγκα έφερε ως τώρα ευκρινώς ειδυλλιακά χαρακτηριστικά. Οι ρωγμές που δημιουργήθηκαν, στα χρόνια που μεγάλωνε,  στην δυτικογερμανική κοινωνία από τα ψεύδη και τον παραγκωνισμό της γενιάς του οικονομικού θαύματος, και την κλόνισαν συθέμελα, φαίνονταν να επηρεάζουν ακροθιγώς το αξιοσέβαστο σπιτικό του αφηγητή, στην περιφέρεια Obstbaum  της Έσσης. Τώρα θα του αποκαλυπτόταν από σύμπτωση, ότι και η οικογένειά του ήταν βαθιά μπλεγμένη στις μηχανορραφίες των Εθνικοσοσιαλιστών και ότι η ευημερία της στηρίχτηκε στην απαλλοτρίωση και την εκδίωξη εβραίων συμπολιτών τους. Και αίφνης αντικρίζει πολλά κάτω από καινούργιο φως, πράγματα που ως παιδί και ως έφηβο τον είχαν μπερδέψει πολύ και δεν κατάφερνε να τα ξεδιαλύνει. Χωρίς να ακούγεται λέξη, σαν ένα ασταμάτητο εσωτερικό κατεβατό, επαναλάμβανε στερεότυπα, ρήξεις σχέσεων με συγγενείς, καβγάδες για τα κληρονομικά, την ύποπτη συμπεριφορά του πατέρα, ο οποίος ήταν δικηγόρος και συντηρητικός πολιτευτής στην περιφέρεια, τις υστερικές αντιδράσεις της μητέρας, την επανάσταση του μεγαλύτερου αδελφού. Και την κατεδάφιση ενός διατηρητέου μύλου στο χτήμα, ο οποίος χρησιμοποιείται στο βιβλίο ως επιτυχέστατη μεταφορά για την καταστροφή των ψευδαισθήσεων.  Όταν ο κόσμος από τον οποίο προέρχεται ο αφηγητής γίνεται εκ των υστέρων άνω-κάτω, εκείνος αντικρίζει και τον εαυτό του και «το ωραίο μου Wetterau! Θα μπορούσε να είναι βγαλμένο από σελίδες λογοτεχνικού βιβλίου. Θα μπορούσε να ανθοφορεί, να ευωδιάζει, να αιωρείται, να ίπταται… ». Για να διαπιστώσει παρακάτω: «Είμαστε τα παιδιά των παιδιών της σιωπής». Το alter ego του, ο συγγραφέας Αντρέας Μάιερ, σημειώνει: «Γράφω διαρκώς μεταπολεμική λογοτεχνία, χωρίς να το καταλαβαίνω». Πρόκειται για μια μεταπολεμική λογοτεχνία, στην οποία βλέπουμε να απεικονίζονται ποικιλόμορφα οι εμπειρίες των ανθρώπων της γενιάς του, και η οποία, ακριβώς λόγω της λακωνικής απλότητάς της, η οποία αναμειγνύεται διαρκώς με το κωμικό στοιχείο, τροφοδοτεί για άλλη μια φορά με εκρηκτική ύλη την παρακαταθήκη της γερμανικής σιωπής.

Μετάφραση: Βασιλική Ρηγοπούλου
Kristina Maidt-Zinke

Κείμενο: Kristina Maidt-Zinke, 04.03.2020

Η Kristina Maidt-Zinke [Κριστίνα Μάιντ-Τσίνκε] είναι δημοσιογράφος. Εργάζεται ως κριτικός λογοτεχνίας, μουσικοκριτικός, επιμελήτρια και μεταφράστρια. Ζει στο Μόναχο.