Κατηγορία: Δοκίμιο

Heike B. Görtemaker
Hitlers Hofstaat. Der innere Kreis im Dritten Reich und danach
[Η αυλή του Χίτλερ. Ο στενός κύκλος στο Τρίτο Ράιχ και μετέπειτα]

Η ανάδοχη οικογένεια του Χίτλερ

Συνεργάτες και έμπιστοι του Χίτλερ: Ποιοι στ’ αλήθεια ήταν αυτοί; Και ποιο ρόλο έπαιξαν στους συσχετισμούς ισχύος του «Τρίτου Ράιχ»; Οι ιστορίες της ζωής των σημαντικότερων ηγετικών μορφών του ναζισμού έχουν μελετηθεί ήδη διεξοδικά· για τον ίδιο τον Χίτλερ υπάρχει στο μεταξύ πληθώρα αξιόλογων βιογραφιών. Τώρα η ιστορικός Χάικε Μπ. Γκερτεμάκερ φωτίζει για πρώτη φορά τον στενό κύκλο του Χίτλερ. Το 2010 είχε δημοσιεύσει την πρώτη βιογραφία της Εύα Μπράουν, της επί πολλά χρόνια ανεπίσημης συντρόφου του Χίτλερ· κάνει φυσικά και στο νέο βιβλίο την εμφάνισή της. «Η αυλή του Χίτλερ» τιτλοφορείται εύστοχα, για τον σκοπό αυτόν, η συγγραφέας ερεύνησε εξονυχιστικά άλλη μια φορά αρχεία, ανακαλύπτοντας ελάχιστα γνωστές ως σήμερα πηγές. Το αποτέλεσμα ήταν μια συναρπαστική διήγηση γεμάτη διαφωτιστικές λεπτομέρειες που αποκαλύπτει την καθημερινότητα στην κορυφή ενός εγκληματικού συστήματος.
 
Η Γκερτεμάκερ ξεχωρίζει δύο φάσεις στον στενό κύκλο του Χίτλερ: πριν από το 1933 και μετά. Πράγματι, η άνοδος του Χίτλερ κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1920 προωθήθηκε επί της ουσίας από άλλα πρόσωπα. Ο Χίτλερ αναδύθηκε ως ένας ανάμεσα σε πολλούς μετά την Επανάσταση του 1918 μέσα στο εθνο-λαϊκιστικό κίνημα, από νωρίς ωστόσο ήρθε σε επαφή με χορηγούς που διέθεταν μεγάλη επιρροή. Το ζεύγος εκδοτών Χούγκο και Έλζα Μπρούκμαν, όσο και οι κατασκευαστές πιάνων Έντβιν και Χελένε Μπέχσταϊν χρηματοδότησαν με ενθουσιασμό τον άπορο δημαγωγό που λίγο αργότερα εξελίχτηκε σε αφεντικό ενός παράξενου φραξιονιστικού κόμματος με το όνομα NSDAP· λίγες εβδομάδες πριν από την αποτυχημένη απόπειρα πραξικοπήματός του τον Νοέμβριο του 1923, ο Χίτλερ γνώρισε στο Μπαϊρόιτ τη Βίνεφρεντ Βάγκνερ και τον θεωρητικό της φυλετικής ιδεολογίας Χιούστον Στιούαρτ Τσάμπερλεϊν. Η Έλζα, η Χελένε και η Βίνεφρεντ έγιναν πιστοί οπαδοί: επισκέπτονταν τον Χίτλερ κατά τη διάρκεια της κράτησής του στη φυλακή, χρηματοδότησαν στη συνέχεια την κατοικία του στο Μόναχο, τον εφοδίαζαν με ρούχα και εδέσματα και οργάνωσαν την πρόσβασή του στους καλύτερους κύκλους. Εξακολουθεί να τρομάζει με πόσο πάθος μορφωμένοι αντισημίτες της αστικής τάξης κοινωνικοποίησαν αυτόν τον εξτρεμιστή.
 
Στο περιβάλλον του Χίτλερ περιλαμβάνονταν κατά τα άλλα τελείως διαφορετικές μορφές: φανατικοί εθνικοσοσιαλιστές όπως ο Ρούντολφ Ες, οργανωτικοί μαχητές όπως το αφεντικό των Ταγμάτων Εφόδου (SA) Ερνστ Ρεμ (η δολοφονία του οποίου το 1934 θα γινόταν σημείο τομής για τον στενό κύκλο), ο Χέρμαν Έσερ, πιστός «παλιός πολεμιστής», που μετέπειτα θυμόταν το πώς έτρωγαν κάποτε καθημερινά με τον Χίτλερ για 30 πφένιγκ στα λαϊκά συσσίτια, ύποπτες φιγούρες όπως ο Ερνστ Χανφστένγκλ και, προ πάντων, ο Χάινριχ Χόφμαν, ο προσωπικός φωτογράφος του Χίτλερ από το 1921. Οι δημιουργικές φωτογραφικές ιδέες του συνέβαλλαν στον οπτικοποιημένο μύθο του Χίτλερ, μετέτρεψαν τον ηγέτη του Εθνικοσοσιαλιστικού Γερμανικού Εργατικού Κόμματος (NSDAP) από το 1930 κιόλας σε υπερμοντέρνο εκλογικό προϊόν και τον βοήθησαν προπαγανδιστικά στην ανάληψη της εξουσίας. Στον γάμο της κόρης του Εριέττας με τον Μπάλντουρ φον Σίραχ το 1932 ο Χίτλερ και ο Ρεμ ήταν κουμπάροι (ένα καθήκον που ο Χίτλερ εκτελούσε συχνά μέσα στον κύκλο).
 
Μετά το 1933/34 ο στενός κύκλος άλλαξε. Ο Χίτλερ, που του άρεσε από παλιά η περιοχή του Μπερχτεσγκάντεν, παρήγγειλε ύστερα από λίγο εκεί την κατασκευή μιας αλπικής κατοικίας, το Μπέργκχοφ. Με την παγίωση του καθεστώτος, αποσυρόταν ολοένα και περισσότερο στο Ομπερζάλτσμπεργκ, η κοινότητα του Μπέργκχοφ μετατράπηκε σε ανάδοχη οικογένειά του: με την Εύα Μπράουν, την πρώην υπάλληλο του Χόφμαν στο εργαστήριο φωτογραφίας, την αδελφή της, με παλιές και νέες φιγούρες. Πολύ γρήγορα άρχισαν οι αναφορές στον διεθνή Τύπο για το καταφύγιο του Γερμανού ηγεμόνα, μεταξύ άλλων με σειρές φωτογραφιών του Χόφμαν στη «Vogue» και στους «New York Times». Για την κοινή γνώμη, ωστόσο, ο Χίτλερ παρέμεινε ο προπαγανδιστικά σκηνοθετημένος μοναχικός ηγέτης, σε σχέση με την ανάδοχη οικογένειά του –και ιδίως για την Εύα– δεν έπρεπε να βγαίνει τίποτα προς τα έξω. Οι στενές προσωπικές σχέσεις του Χίτλερ με τον αρχιτέκτονα Άλμπερτ Σπέερ, στον οποίο διέκρινε μια αδελφή καλλιτεχνική ψυχή, καθώς και με τους γιατρούς Καρλ Μπραντ και Τέοντορ Μόρελ ενισχύονταν. Όποτε ο Φύρερ χρειαζόταν παρέα, έσπευδε η αυλή από το Βερολίνο ή το Μόναχο στο Μπέργκχοφ. 
 
Ως την «ωραιότερη περίοδο της ζωής του» περιέγραφε εκ των υστέρων ο υπασπιστής του Χίτλερ, Νίκολαους φον Μπέλοφ, την προπολεμική περίοδό του στο Ομπερζάλτσμπεργκ. Αριστοτεχνικά περιγράφει η Γκερτεμάκερ το χάος των τελευταίων ημερών του καθεστώτος, μεταξύ μπούνκερ του Φύρερ και του Μπέργκχοφ, όπου ένας άλλος υπασπιστής, ο Γιούλιους Σάουμπ, έκαιγε έγγραφα του Χίτλερ πάνω στην ταράτσα.
 
Μετά το 1945 άρχισε η μεγάλη συγκάλυψη. Είτε υπασπιστές, γιατροί και γραμματείς είτε ο Σπέερ και ο Χόφμαν: όλοι πρόβαλλαν τους εαυτούς τους ως απολιτικούς κομπάρσους, που δεν γνώριζαν υποτίθεται τίποτα για το Ολοκαύτωμα. Η Γκερτεμάκερ ανακατασκευάζει σχολαστικά μια διαφορετική εικόνα του κύκλου: στο σύνολό τους ήταν συχνά επί χρόνια ένθερμα ιδεολογικά μέλη του NSDAP, αυτουργοί και συνεργοί που μετείχαν σε όλες τις καθημερινές πρακτικές της δεσποτικής επιβολής, αφοσιωμένοι πιστά στο «αφεντικό» μέχρι το μπούνκερ του Φύρερ το 1945 – και μετέπειτα. Πολλοί επιζήσαντες του κύκλου του Μπέργκχοφ παρέμειναν σε μόνιμη επαφή μεταξύ τους. Ο Νίκολαους φον Μπέλοφ πέθανε το 1983 – ο γιος του αναφέρει πώς μεγάλωναν τα παιδιά ως τότε με το «σύστημα» του πατέρα. Η βαριά σκιά του Χίτλερ στην καρδιά της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας.

Μετάφραση: Γιάννης Κέλογλου
 
Vorname Name

Κείμενο: Alexander Cammann, 09.06.2020