Κατηγορία: Λογοτεχνία

Lutz Seiler
Stern 111
[Stern 111]

Μυθιστόρημα

Die Wende als Vision

Στη Γερμανία περίμεναν πολύ καιρό για το έπος της περιόδου που ακολούθησε την Πτώση του Τείχους, με άλλα λόγια για μια οριστική και αντιπροσωπευτική λογοτεχνική επεξεργασία του πολύ σημαντικού θέματος της γερμανογερμανικής Επανένωσης. Σιγά σιγά, ωστόσο, εδραιώθηκε η συνειδητοποίηση ότι μάλλον δεν επρόκειτο να υπάρξει ένα τέτοιο opus maximum, αλλά ότι μάλλον, με την πάροδο του χρόνου, αρκετοί μυθιστοριογράφοι θα φώτιζαν διάφορες πτυχές αυτού του υλικού, ανάλογα με τις αφηγηματικές τους ικανότητες.

Μάλιστα, το προηγούμενο διάστημα φαινόταν ότι το θέμα είχε περιέλθει σε δεύτερη μοίρα ‒ έως ότου η τριακοστή επέτειος της Επανένωσης αποτέλεσε έναυσμα για την επαναφορά του στο προσκήνιο. Ο Lutz Seiler, που γεννήθηκε το 1963 στην Γκέρα της Θουριγγίας, δεν ήταν ο μόνος συγγραφέας που αντέδρασε με αφορμή την επέτειο. Ωστόσο, το μυθιστόρημά του Stern 111 ξεχωρίζει από εκείνα με τα οποία συναγωνίζεται ως προς το συγκεκριμένο θέμα χάρη στην ποιητική του δύναμη και ακτινοβολία, η οποία φαίνεται να ανταποκρίνεται πλήρως στον τίτλο του [το «Stern 111» ήταν στη ΛΔΓ η μάρκα ενός μικρού φορητού ραδιοφώνου, ενώ «Stern» στα γερμανικά σημαίνει αστέρι]. Και παρότι πίσω από τον τίτλο κρύβεται απλώς ένα ραδιόφωνο, μια φορητή συσκευή, το Stern 111 έγινε το σύμβολο μιας υπόσχεσης για το μέλλον, καθότι στη Θουριγγία, από τη δεκαετία του ’60 ήδη, έπιαναν με αυτό σταθμούς από όλο τον κόσμο.

Ο Lutz Seiler ήταν ήδη ευρέως αναγνωρισμένος ως ποιητής και διηγηματογράφος, όταν το 2014 τιμήθηκε με το Γερμανικό Βραβείο Βιβλίου για το πρώτο του μυθιστόρημα με τίτλο Κρούζο. Στο νέο του πόνημα ενσωματώνει περισσότερα αυτοβιογραφικά στοιχεία απ’ ό,τι στο ντεμπούτο του και αξιοποιεί τη δύναμη της αυθεντικότητας, τον πλούτο των εικόνων και το αισθητηριακό παρόν των αναμνήσεών του για να ενισχύσει τη ζωντάνια της μυθοπλασίας του. Κυρίως όμως στρέφει το βλέμμα σε μια σελίδα των γεγονότων που ακολούθησαν την Πτώση του Τείχους η οποία μέχρι τώρα δεν είχε πρόσβαση στη λογοτεχνία: Τη σύντομη περίοδο της μετάβασης από το ένα κοινωνικό σύστημα στο άλλο ο ήρωας του μυθιστορήματος Καρλ Μπίσοφ, που έχει μαθητεύσει ως χτίστης, που έχει ολοκληρώσει τη στρατιωτική του θητεία, που έχει διακόψει τις σπουδές του και θέλει να γίνει ποιητής, τη βιώνει ως ένα χρονικό πέρασμα γεμάτο ευκαιρίες και κινδύνους, περιπετειώδεις πειραματισμούς και ουτοπικά οράματα. Ναι μεν όλα αυτά αναπόφευκτα αποτυγχάνουν στην άτεγκτη πραγματικότητα των νέων-παλαιών συνθηκών, αλλά στο τέλος γεννιέται ένας ποιητής, που δεν είναι δύσκολο να αναγνωρίσουμε ότι πρόκειται για τον ίδιο τον Lutz Seiler.
Το μυθιστόρημα ξεκινάει με μια έκπληξη: Οι γονείς του Καρλ, ένα αντρόγυνο από την επαρχία της Θουριγγίας που διάγει ήσυχο βίο, παίρνουν την αυθόρμητη απόφαση να φύγουν για τη Δύση και να τολμήσουν να κάνουν εκεί ένα νέο ξεκίνημα. Ο γιος τους, που εκείνη τη στιγμή ταλαιπωρείται από μια υπαρξιακή κρίση κι αναρωτιέται για το νόημα της ζωής του, έχει εντολή από εκείνους να φροντίσει το σπίτι, το αυτοκίνητο και το εργαστήριο του πατέρα στην Γκέρα. Σύντομα όμως αποφασίζει κι εκείνος να φύγει και καταλήγει στον αντεργκράουντ χώρο του Ανατολικού Βερολίνου, όπου έρχεται σε επαφή με ένα «έξυπνο τσούρμο» από παρίες, οι οποίοι πειραματίζονται με εναλλακτικές μορφές διαβίωσης και οικονομίας. Σε αυτό το ελαφρώς αλλόκοτο περιβάλλον ο Lutz Seiler ξεδιπλώνει με ρομαντικό, θα λέγαμε, τρόπο έναν χώρο όπου η φαντασία κινείται ελεύθερα, ενώ δημιουργεί παράλληλα ένα περίτεχνο πλέγμα από λανθάνοντα θέματα και αναφορές στη λογοτεχνία. Όλα αυτά όμως επαναφέρονται κάθε τόσο στην πραγματικότητα εξαιτίας του χαρακτηριστικού για την εποχή «κόσμου των πραγμάτων», που ο συγγραφέας τον παρουσιάζει με νηφαλιότητα και μεγάλη παραστατικότητα. Σε αυτόν τον κόσμο των πραγμάτων ανήκει και το ραδιόφωνο Stern 111, που δίνει το όνομά του στον τίτλο του βιβλίου. Τέλος, το μυθιστόρημα Stern 111, το οποίο διακρίθηκε με το Βραβείο της Έκθεσης Βιβλίου της Λειψίας, είναι ένας φόρος τιμής στη χειρωνακτική τέχνη και στην εποχή της μηχανικής, μια εποχή που χάνεται.
 
Ο Lutz Seiler, που στα χρόνια της νεότητάς του μαθήτευσε ως χτίστης, είναι και ως συγγραφέας άριστος μάστορας. Χάρη σε ό,τι έχει καταφέρει όσον αφορά τη συμπύκνωση μιας ιστορικής εποχής, τον ρεαλισμό, τη γλωσσική κομψότητα και τo διακριτικό πολιτικό μήνυμα μπορούμε σαφώς να χαρακτηρίσουμε το βιβλίο αριστούργημα. Κι αν κάποτε το μυθιστόρημα αυτό περάσει στην ιστορία της λογοτεχνίας ως το υπέρτατο έπος της περιόδου μετά την Πτώση του Τείχους, θα το αξίζει.

Μετάφραση: Πελαγία Τσινάρη
Kristina Maidt-Zinke

Κείμενο: Kristina Maidt-Zinke, 25.09.2020

Η Kristina Maidt-Zinke [Κριστίνα Μάιντ-Τσίνκε] είναι δημοσιογράφος. Εργάζεται ως κριτικός λογοτεχνίας, μουσικοκριτικός, επιμελήτρια και μεταφράστρια. Ζει στο Μόναχο.