Schnelleinstieg: Go directly to contentGo directly to first-level navigationGo directly to language navigation

Buchcover Επανάσταση για τη ζωή. Φιλοσοφία των νέων μορφών διαμαρτυρίας

Eva von Redecker Revolution für das Leben. Philosophie der neuen Protestformen
[Επανάσταση για τη ζωή. Φιλοσοφία των νέων μορφών διαμαρτυρίας]

Επιχορήγηση μεταφράσεων
Για αυτόν τον τίτλο προσφέρουμε επιχορήγηση της μετάφρασής του στα ελληνικά (2019 - 2021).
Περισσότερα

Ξεφεύγοντας από τα αδιέξοδα του καπιταλισμού

Η καταστροφή για την οποία απευθύνει έκκληση η φιλόσοφος Eva von Redecker στο βιβλίο της Επανάσταση για τη ζωή είναι παγκόσμια και πολύπλευρη. Έχει όμως παντού την ίδια ρίζα, τον καπιταλισμό, κατά του οποίου θα έπρεπε να γίνει επανάσταση. Υπό αυτή την έννοια παρουσιάζει η συγγραφέας τη «φιλοσοφία των νέων μορφών διαμαρτυρίας», όπως είναι ο υπότιτλος του βιβλίου της. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι πρόκειται για μια ανάλυση ακτιβιστικών στρατηγικών διαμαρτυρίας ή και σαμποτάζ. Η διαμαρτυρία στην οποία αναφέρεται η von Redecker εμφανίζεται μάλλον σε εναλλακτικές μορφές ζωής και σε μια κονστρουκτιβιστική πρακτική, η οποία θα έπρεπε να υποδεικνύει την οδό διαφυγής από τα αδιέξοδα του καπιταλισμού.

Ποια αδιέξοδα είναι αυτά; Η γενικευμένη επίθεση των 300 σελίδων χωρίζεται στα πρώτα κεφάλαια σε τέσσερα συνοπτικά μέρη: κυριαρχία (ιδιοκτησία), εκμετάλλευση (αγαθά), εξάντληση (εργασία), καταστροφή (ζωή). Επιπλέον, η κριτική της von Redecker για τις υφιστάμενες σχέσεις προέρχεται από τους κλασικούς της ιστορίας των ιδεών και της κριτικής του καπιταλισμού ‒ από τον Ρουσό ως τον Μαρξ και μέχρι τον Χορκχάιμερ και τον Αντόρνο. Η κριτική της για τις υφιστάμενες ιδιοκτησιακές σχέσεις και την καταπίεση, στην οποία εκτίθενται ακόμα και σήμερα οι εργάτες, δεν μοιάζει και τόσο παράλογη στην αποκαλούμενη μεταβιομηχανική εποχή. «Οι μισθωτοί εργάτες», όπως αναφέρει η von Redecker στην παραδειγματική όσο και παραστατική περιγραφή της για μια επιχείρηση σφαγείου, «κόβουν το κρέας από τα ημιμόρια του χοιρινού σφαγίου με σχεδόν μηχανικές κινήσεις και πρησμένα από το κρύο άνω άκρα. Αυτόματα μαχαίρια τεμαχίζουν τα βαριά, άκαμπτα κομμάτια, τα οποία πέφτουν επάνω στον ιμάντα μεταφοράς. [...] Κάποιες φορές κατά τη μισθωτή εργασία οι λεπίδες γλιστρούν από τα ξυλιασμένα γλιστερά δάχτυλα ή πέφτουν με ορμή στους χόνδρους και εκσφενδονίζονται πίσω. Οι εργάτες τραυματίζονται. Απόλυση περιμένει όμως όποιον επισκέπτεται υπερβολικά συχνά τον γιατρό. Μεγάλο μέρος των συμβάσεων εργασίας συνάπτεται μέσω υπεργολάβων που επινοούν καθεστώτα ψευδούς αυτοαπασχόλησης και δοκιμαστικών περιόδων εργασίας. Ακόμα και οι πρώτοι εργάτες που προσβάλλονται από τον Covid-19 παίρνουν οδηγίες να αποκρύψουν την ασθένεια».

Προς επίρρωση της επιχειρηματολογίας της η von Redecker αναφέρεται σε πρόσφατες περιόδους, όπως στις εκμεταλλευτικές σχέσεις απασχόλησης στο πλαίσιο της πανδημίας. Επίσης, αποδίδει όσα υφίστανται οι άνθρωποι υπό τέτοιες συνθήκες στη σχέση προς τη ζημία, η οποία προξενείται εξίσου σε ζώα και φύση. Έχοντας μεγαλώσει σε ένα βιολογικό αγρόκτημα, η συγγραφέας γνωρίζει τι εστί εξάντληση φυσικών πόρων μέσω της συσσώρευσης κεφαλαίου που προσανατολίζεται στην αγορά. Αποδίδοντας στα πράγματα μια αυθαίρετη αξία, ο άνθρωπος εκτίθεται σε μια τοξική σχέση με το περιβάλλον του: «Αυτό που κάνει στην ουσία η εκμετάλλευση είναι να χωρίζει τα αγαθά σε επικερδή και ελαττωματικά προϊόντα. Σε αντίθεση όμως με την προστιθέμενη αξία, όσα έχουν διαχωριστεί από τα αγαθά δεν επιστρέφουν στην αφετηρία. Το στομάχι των δελφινιών είναι αυτό που φράζει από τα πλαστικά απορρίμματα και όχι οι χοάνες του κεφαλαίου. Ελεύθερη οικονομία της αγοράς γαρ, ελεύθερη δηλαδή από φράχτες προστασίας που θα μπορούσαν να περιορίσουν τη μανία της αγοράς». Αυτός ο μηχανισμός ιδιοποίησης όμως συνιστά τον άσπονδο εχθρό κάθε ζωντανού όντος, μιας και «πλήρως μπορεί κανείς να κατέχει μονάχα νεκρά όντα».

Η von Redecker θεωρεί την κατά συνέπεια επιτακτική «επανάσταση» μια μη βίαιη ενέργεια, αφού από ιστορικής πλευράς στις επαναστάσεις η ζωή τίθεται συνεχώς σε κίνδυνο. «Ζώντας για την επανάσταση» σημαίνει ‒κι εδώ η συγγραφέας παραθέτει μια φράση της μαύρης φεμινίστριας Φράνσις Μπιλ‒ «να αναλαμβάνουμε το δύσκολο καθήκον να αλλάξουμε τα καθημερινά μοτίβα της ζωής μας». Σε αυτό το σχέδιο αποσκοπεί το δεύτερο μέρος του βιβλίου: Πώς θα μπορούσε να καταστεί εκ νέου δυνατή μια «ζωή που μοιάζει με αναβλύζουσα πηγή χωρίς φράχτη γύρω της»; Πώς μπορούν να υπερνικηθούν ρατσισμός και σεξισμός, πώς εξασφαλίζεται μια σχέση με τα πράγματα που προσανατολίζεται στην ανάπλαση και όχι στην κατανάλωση ‒ πώς αναπνέουμε ξανά; Η απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα οδηγεί την Eva von Redecker σε μια παθιασμένη έκκληση για μια θεμελιωδώς διαφορετική ζωή στο θεμελιωδώς διαφορετικό σύνολο της κομμούνας. «Αν θα μας λείψει ο καπιταλισμός; Οι λαμπερές βιτρίνες, οι θορυβώδεις μηχανές, η οχλαγωγία και τα σφαγεία;» Αυτό φυσικά, στο τέλος του συγκεκριμένου βιβλίου, αποτελεί απλώς μια ρητορική ερώτηση.

Μετάφραση: Μαριάννα Τσάτσου
Buchcover Επανάσταση για τη ζωή. Φιλοσοφία των νέων μορφών διαμαρτυρίας

Κείμενο: Ronald Düker

Ο Ρόναλντ Ντύκερ είναι λαογράφος και δημοσιογράφος και γράφει για την εφημερίδα DIE ZEIT, καθώς και για διάφορα περιοδικά. Ζει στο Βερολίνο.