Ο Κόσμος του Βιβλίου
Συγγραφείς που γράφουν ξαφνικά και για παιδιά

Juli Zeh Bücher © Juli Zeh

H Juli Zeh, o Saša Stanišić και τρεις ακόμη συγγραφείς μιλούν για τα κίνητρα και τις εμπειρίες τους γύρω από το γράψιμο για παιδιά.

Κάθε τόσο συναντάμε λογοτέχνες που για ποικίλους λόγους ανακαλύπτουν στα παιδιά το νέο ή ένα επιπλέον αναγνωστικό κοινό. Τι τους ωθεί σε αυτό; Οδηγούν τα ίχνη πίσω στην παιδική τους ηλικία; Οφείλεται η μετατόπιση της εστίασής τους στα δικά τους παιδιά; Ή πώς εξηγείται το γεγονός ότι κάποιοι συγγραφείς ακολουθούν, συχνά για μεγάλο διάστημα, αυτή τη διττή κατεύθυνση στη λογοτεχνική τους καθημερινότητα;

Η Juli Zeh ζει κοντά στο Βερολίνο. Είναι γνωστή ως πολυβραβευμένη συγγραφέας μπεστ σέλερ, διδάκτωρ Νομικής και επίτιμη δικαστής στο Συνταγματικό Δικαστήριο του κρατιδίου του Βρανδεμβούργου. Έκανε το λογοτεχνικό της ντεμπούτο πριν από 20 χρόνια, με το μυθιστόρημα Adler und Engel / Αετοί και άγγελοι, και σήμερα τα βιβλία της έχουν μεταφραστεί σε περισσότερες από 35 γλώσσες. Η Zeh έχει διακριθεί και στον χώρο του παιδικού βιβλίου με αρκετά έργα της. Μέσα από το προσωπικό της πάθος για τα άλογα γεννήθηκε το Socke und Sophie – Pferdesprache leicht gemacht [«Σόκε και Σοφί – Η γλώσσα των αλόγων με απλά λόγια»], ένας πετυχημένος συνδυασμός δοκιμίου και ιστορίας με άλογα, που έλαβε πολύ θετικές κριτικές. Το Jetzt bestimme ich! [«Τώρα θα πω εγώ τι θα γίνει!»] σχετίζεται περισσότερο με την κοινωνική της ευαισθητοποίηση, ενώ στο Alle Jahre wieder / Επιχείρηση τρίγωνα κάλαντα παρουσιάζει μια αντισυμβατική άποψη για το θέμα Χριστούγεννα. «Επειδή ξεκίνησα να γράφω από παιδί, οι ρίζες της γραφής μου βρίσκονται κατά κάποιον τρόπο στην παιδική λογοτεχνία, στην οποία κάθε τόσο επιστρέφω. Όταν έχω μια ιδέα που προσφέρεται για παιδικό βιβλίο, την υλοποιώ», λέει η Zeh απαντώντας στο τι την κινητοποιεί να γράφει για τόσο διαφορετικές ομάδες αναγνωστικού κοινού.

Στην περίπτωση του Markus Orths, τα δικά του παιδιά ήταν εκείνα που του έδωσαν την ιδέα να γράψει και για παιδιά εκτός από ενηλίκους. «Η απόφαση αυτή ήρθε σαφέστατα μέσα από τα δικά μου παιδιά. Είναι τώρα 14, 12 και 8 χρονών. Κάποια στιγμή, άρχισα τα βράδια να τους αφηγούμαι ιστορίες που έπλαθα εκείνη τη στιγμή, κι από αυτές προέκυψαν οι πρώτες ιδέες για τα παιδικά βιβλία», λέει ο Orths. Ο συγγραφέας ζει στην Καρλσρούη και τα μυθιστορήματά του έχουν μεταφραστεί σε 20 γλώσσες. Το Das Zebra unterm Bett [«Η ζέβρα κάτω από το κρεβάτι»] γεννήθηκε μέσα από μια τέτοια αυτοσχέδια ιστορία που αφηγήθηκε στα παιδιά του ένα βράδυ. Τα Der reichste Junge der Welt [«Το πλουσιότερο αγόρι στον κόσμο»] και Ein Elefant macht Handstand [«Ένας ελέφαντας κάνει κατακόρυφο»] βασίζονται σε πραγματικά βιώματα. Και τα τρία παιδικά βιβλία έχουν την εξαιρετική εικονογράφηση της Kerstin Meyer και προσφέρουν σε παιδιά του Δημοτικού υψηλής ποιότητας παιδική λογοτεχνία. «Μπορώ να γράψω με πιο ανορθόδοξο, άναρχο τρόπο, πιο εξωπραγματικές και περιπετειώδεις ιστορίες. Αλλά πρέπει κάπου κάπου να εξηγώ και να επαναλαμβάνω πράγματα, κάτι που δεν θα έκανα σε ένα βιβλίο για ενηλίκους», εξηγεί ο Orths σχετικά με τις διαφορές στη λογοτεχνική γραφή για διαφορετικές ηλικιακές κατηγορίες. Το 2022 και το 2023, οι νεαροί αναγνώστες θα απολαύσουν δύο νέα βιβλία της σειράς Billy Backe.
 
Markus Orths Bücher
© Markus Orths
Το κίνητρο της Katharina Hacker να γράψει για παιδιά και εφήβους γεννήθηκε πιο πολύ από το γεγονός ότι δεν την ικανοποιούσαν τα ήδη υπάρχοντα κείμενα για το συγκεκριμένο αναγνωστικό κοινό. Τα παιδικά βιβλία με άλογα που διάβαζαν οι κόρες της η ίδια τα έβρισκε πολλές φορές εξαιρετικά φτωχά. Παράλληλα, η Katharina Hacker πραγματοποίησε πριν από έξι χρόνια ένα παιδικό της όνειρο όταν απέκτησε ένα δικό της άλογο. «Έτσι ήταν εύλογο να γράψω ένα εφηβικό βιβλίο με ζώα», λέει η συγγραφέας από τη Φρανκφούρτη που το 2006 τιμήθηκε με το Γερμανικό Βραβείο Βιβλίο για το μυθιστόρημά της Die Habenichtse / Οι φτωχοδιάβολοι. Το ενδιαφέρον είναι ότι στο εφηβικό της μυθιστόρημα Alles, was passieren wird [«Όλα όσα θα συμβούν»] επεξεργάζεται κι έναν φόβο που γνωρίζει καλά η ίδια. Γιατί το βιβλίο είναι μια ευαίσθητη και πολυεπίπεδη αφήγηση της ιστορίας ενός κοριτσιού που έχει χάσει τη μητέρα του. Έχοντας η ίδια δύο κόρες, η Hacker μπορεί φυσικά να συμμεριστεί καλά μια τέτοια κατάσταση. Καινούργιο για εκείνη στο γράψιμο για παιδιά ήταν το να «αφηγηθεί μια ιστορία με σαφή και αγωνιώδη πλοκή. Κάτι που σε άλλα βιβλία δεν παίζει τόσο μεγάλο ρόλο καμιά φορά. Γι’ αυτό και ήταν πρόκληση και ταυτόχρονα μια εξαιρετικά ευχάριστη διαδικασία» λέει η συγγραφέας. Η Hacker ολοκλήρωσε μόλις ένα βιβλίο για ενηλίκους και τώρα σχεδιάζει να γράψει άλλο ένα εφηβικό βιβλίο. «Για ορισμένους χαρακτήρες του βιβλίου έχω ήδη βρει ιστορίες».  

Η Annette Pehnt επινοεί κάθε τόσο τις πιο καταπληκτικές παιδικές ιστορίες κυρίως με ζώα ως ήρωες. Ο κεντρικός χαρακτήρας του πιο πρόσφατου παιδικού βιβλίου της είναι ένα ρακούν. Το Hieronymus oder Wie man wild wird [«Ο Ιερώνυμος ή Πώς να γίνει κανείς άγριος»] αφηγείται με διασκεδαστικό και τρυφερό τρόπο για το ζώο αυτό και προπαντός για τον Λούκι – το αγόρι που ο Ιερώνυμος συναντά ένα απόγευμα στις τέσσερις και τέταρτο. «Με ενδιαφέρει πάντα, μεταξύ άλλων, το πώς τα παιδιά αλληλοϋποστηρίζονται και δημιουργούν συμμαχίες. Γιατί από μοναχικούς καβαλάρηδες έχουμε χορτάσει πια! Και αυτό ισχύει και για τους μεγάλους», λέει η συγγραφέας και μητέρα τριών κορών, που γεννήθηκε στην Κολωνία και ζει πλέον πολλά χρόνια στο Φράιμπουργκ. Για εκείνη, το να γράφει για παιδιά δεν έχει μεγάλη διαφορά από το να γράφει για ενηλίκους. «Τα παιδιά μου έχουν μεγαλώσει πια, αλλά εξακολουθούν να είναι οι πρώτες που διαβάζουν τα κείμενά μου» λέει. «Αυτό που έχει σημασία για μένα είναι να βρω μια καθαρή, ωραία γλώσσα, να συλλάβω με ακρίβεια τους χαρακτήρες και να αφηγηθώ την ιστορία προσεκτικά και με αγάπη. Υπάρχει ωστόσο μία διαφορά: Στους ενηλίκους μπορώ να δώσω κείμενα πιο μπερδεμένα. Τα παιδιά έχουν την ανάγκη της ολοκληρωμένης αφήγησης και της συνέπειας, μια ανάγκη που θέλω να καλύπτω», εξηγεί η Pehnt. Κι αυτό το πετυχαίνει αναμφισβήτητα στις ιστορίες της – σε κάποιες από τις οποίες την εικονογράφηση υπογράφει η Jutta Bauer.
 
Hacker Pehnt Stanisic
© Hacker Pehnt Stanisic
Αλλά και ο Saša Stanišić συνεργάζεται με διαφορετικούς και διαφορετικές εικονογράφους. Μετά την Katja Spitzer, ο Günther Jakobs εικονογραφεί τώρα το δεύτερο παιδικό βιβλίο του πολυβραβευμένου συγγραφέα (το Vor dem Fest [«Πριν από τη γιορτή»] έλαβε το Βραβείο της Έκθεσης Βιβλίου της Λειψίας το 2014, και το Herkunft / Καταγωγή το Γερμανικό Βραβείο Βιβλίου το 2019). «Εκείνο που με συναρπάζει πάνω απ’ όλα είναι ότι αναγνωρίζει κανείς το ύφος του και σε αυτό το κείμενο για παιδιά. Δεν έχει αλλοιωθεί, κι αυτό το βρίσκω υπέροχο!» λέει ο εικονογράφος. Στο Panda-Pand – Wie die Pandas mal Musik zum Frühstück hatten [«Η μπάντα των Πάντα – Πώς τα πάντα έτρωγαν κάποτε πρωινό μετά μουσικής»] ο συγγραφέας μάς δίνει τον γοητευτικό συνδυασμό μιας αναπάντεχης ιστορίας για παιδιά, μουσικής έμπνευσης και γνωριμίας με τα αρκουδάκια πάντα. Όλα ξεκίνησαν με τις παιδικές ιστορίες που διηγούνταν ο Saša Stanišić στον γιο του και «όταν εκείνος φώναζε “Αυτό θα μπει στο βιβλίο!”, ήταν πραγματικά φανταστικό. Ήταν κάτι που δεν είχα ξαναζήσει στις άλλες μου δουλειές – κάτι που με γέμιζε ικανοποίηση και συνέβαινε πολύ φυσικά. Η αυτοαμφισβήτηση, ο αγώνας της έρευνας, τα αδιέξοδα – όλα αυτά δεν υπήρχαν στη συγκεκριμένη διαδικασία». Κι επειδή όπως λέει ο ίδιος έχει εκατοντάδες ακόμη ιστορίες για παιδιά στο μυαλό του, έχουμε κάθε λόγο να περιμένουμε με ανυπομονησία τα επόμενα βιβλία του!


Η Antje Ehmann εργάζεται ως αρθρογράφος, μέλος κριτικών επιτροπών και σύμβουλος στον χώρο της παιδικής και της εφηβικής λογοτεχνίας.

Μετάφραση: Πελαγία Τσινάρη