Literatura dla dzieci i młodzieży
Program promocji przekładów
Ten tytuł jest objęty programem promocji przekładów na język polski w latach 2025-2027.
Drugie dno małpiej awantury
Historia zaczyna się już na jasnoniebieskiej wyklejce: szympans stoi przed ogłoszeniem, na którym koślawymi literami napisano: „Poszukuję małpy”. Autorem tego nietypowego anonsu jest Leander, który na pierwszej rozkładówce pojawia się w swoim atelier. Chciałby namalować małpy. „Ponieważ małpy znał tylko z książek, zaprosił je do siebie. I małpy przyszły.“
Podczas gdy Leander ogromnie cieszy się z licznej obecności różnorodnych naczelnych, małpy są oburzone. Orangutan, gereza, sajmiri, szympans, goryl, pawian, bonobo, marmozeta białoucha, pigmejka, uakari, tamaryna, gibon, czepiak, mandryl, ponocnica, makak berberyjski – a nawet lemur, który przecież wcale nie jest małpą – każde z nich jest przekonane, że jest jedyną małpą w pomieszczeniu i nie przyjmuje do wiadomości, że obok istnieją inne małpy. I tak rozpala się gorąca dyskusja o tym, co charakteryzuje prawdziwą małpę. O ile wszyscy są zgodni, co do tego, że typowe dla małpy są głowa, ręce, nogi, palce dłoni i stóp, oczy, uszy, nos, usta oraz bogate owłosienie, o tyle wybucha głośna kłótnia o to, czy małpa musi mieć ogon. Powodami sporów stają także różnice w budowie ciała, jego wielkości czy kolor futra. Leander próbuje uspokoić tę barwną gromadę, obrzucającą się nawzajem obelgami: „To jest zupełnie nieistotne, czy wyglądacie podobnie do siebie […]. W środku jesteście przecież wszystkie takie same!“
Wtedy dopiero małpia afera zaczyna się na dobre. Następuje „ciche zamieszanie. Ciche zamieszanie jest właściwie także głośne, tylko że go nie słychać.“ I dokładnie w sam środek tej ciszy, pod której powierzchnią aż wrze, wpada Luzi. Dziewczynka również przeczytała ogłoszenie Leandra i chce pozować artyście. Ten jest kompletnie zdezorientowany. „Człowiek jest małpą!” – wyjaśnia Luzi Leandrowi i pozostałym. A chwilę później dodaje: „Małpy są zwierzętami.“ Małpy – nie wyłączając Leandra – są głęboko wstrząśnięte. To absolutnie nie może być prawda.
Leander, postrzegający siebie jako artystę, traci panowanie nad sobą na myśl, że i on miałby być małpą oraz zwierzęciem. I właśnie w tym tkwi narracyjny zabieg. Gdy –całkowicie wyprowadzony z równowagi – zrzuca z siebie ubranie, wszyscy widzą, że Leander również ma głowę, ręce, nogi, palce dłoni i stóp, oczy, uszy, nos, usta i naprawdę całkiem sporo włosów (zwłaszcza na plecach). Cóż za odkrycie! I jakie widowisko, które następuje zaraz potem: „Wszystkich ogarnęła wielka radość. Wzięli papier i pędzle, wybrali farby i zaczęli się nimi obrzucać. Kto umiał, wspinał się po ścianach. Kto nie umiał, robił straszny hałas, przewracał oczami i klepał dłońmi w pierś, aż powietrze drżało, a szyby w oknach dzwoniły. Luzi zaintonowała ponurą piosenkę. Leander ryknął: »Lülala! «.To po francusku znaczy: »Jak cudownie! «”.
Christian Duda i Julia Friese opowiadają tę historię, splatając oszczędny, niemal ascetyczny tekst z ekspresyjnymi ilustracjami, ukazującymi skromnie urządzone atelier artysty i rozgrywający się w nim barwny spektakl. W swoich kolorowych rysunkach Friese swobodnie operuje perspektywą, grą bliskości i dystansu, a białe przestrzenie stron zamienia w scenę dla małpiego przedstawienia, które bez moralizowania obnaża absurd uprzedzeń i mechanizmów wykluczenia. Ilustratorka zestawia przy tym realistycznie narysowane małpy – prezentując każdą z osobna na tylnej wyklejce – z ludźmi, przedstawionymi w sposób stylizowany. Z przymrużeniem oka zakwestionowane zostają koncepcje tożsamości, relacja człowiek – zwierzę, a także otwiera się pole dla pytań o charakterze filozoficznym. „Wielka awantura“ to niewielka książka obrazkowa o wielkiej sile wyrazu, pokazująca, jak wielowymiarowe, zabawne i inspirujące może być opowiadanie tekstem i obrazem – dla młodszych i starszych.
Przekład: Justyna Drobkiewicz
Tekst: Marlene Zöhrer
Marlene Zöhrer jest jurorką i recenzentką literatury dziecięcej i młodzieżowej. Pracuje jako profesor uczelniana, zajmująca się literaturą dla dzieci i młodzieży oraz dydaktyką języka niemieckiego w Wyższej Szkole Pedagogicznej Styria w Grazu.
