Finn-Ole HeinrichDita ZipfelNele Brönner
Aali muss los
[Wędrówka Grzegorza]

Nie ulega wątpliwości, że Dita Zipfel i Finn-Ole Heinrich potrafią pisać dobre opowieści. Za swoje książki zostali uhonorowani wieloma nagrodami, między innymi Deutscher Jugendliteraturpreis. Książka „Wędrówka Grzegorza” stworzona wraz z ilustratorką Nele Brönner stanowi kolejny przebłysk ich geniuszu. Ta opowieść tocząca się wokół węgorza o imieniu Grzegorz lawiruje pomiędzy literaturą popularnonaukową a opowieścią przygodową, oferując młodym czytelnikom (i tym starszym) znakomitą rozrywkę oraz wiedzę opakowaną w wyrafinowany język. Historia Grzegorza to historia jednej z ostatnich wielkich tajemnic natury – wędrówki węgorzy do Morza Sargassowego.

Historia Grzegorza nie rozpoczyna się w morskich głębinach na wschód od wybrzeży Florydy, ale „pewnego deszczowego jesiennego poranka” w Kanale Kilońskim. Ten poranek jest inny niż wszystkie dotychczasowe, ponieważ Grzegorz „czuje ucisk w klatce piersiowej i mrowienie, które przebiega po całym ciele. Jakby wyciągnięto go z wody, choć płynie samym środkiem kanału”. Przemiana nie umyka uwadze jego przyjaciela Staszka, poczciwego leszcza, który od wielu lat towarzyszy Grzegorzowi podczas codziennych rundek po kanale. „Żaden z rybich bohaterów nie wie jeszcze, że Grzegorz przechodzi ogromną przemianę – staje się dorosły. Tylko o co chodzi z tą przemianą? Czy to jakaś magiczna sztuczka jak w bajce o Kopciuszku, w której jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki zwykła dziewczyna staje się księżniczką? Nie do końca. Ta przemiana dzieje się naprawdę. I właśnie to jest najbardziej niesłychane”.

Autorom udało się w żywiołowy i bardzo zabawny sposób opisać historię Grzegorza, jego przemianę z węgorza żółtego w węgorza srebrzystego oraz obfitującą w przygody podróż z Kanału Kilońskiego do Morza Sargassowego. Poza głównym wątkiem poruszyli też temat samego opowiadania historii – „No dobrze, wykorzystam chwilę, kiedy Staszek niespiesznie płynie sobie za kumplem, bo muszę ci coś wyjaśnić. Nie jestem węgorzem. Nie jestem nawet rybą. Okej, pewnie i tak już wcześniej się tego domyśliłeś, mam rację? Jestem człowiekiem, narratorką. I moją rolą jest szukanie najlepszych, najpiękniejszych, najważniejszych, najzabawniejszych, najsmutniejszych historii na świecie, żeby opowiedzieć je ludziom takim, jak ty. To właśnie jest jedna z takich historii“ – oraz nieustannie wplatają dodatkowe, graficznie wyróżnione informacje dotyczące węgorzy. Są to na przykład fragmenty zatytułowane: „Cztery życia węgorza”, „Magnetyczny kompas Grzegorza” czy „Prąd Zatokowy – podwodna autostrada”. Te informacje także przedstawiono w zabawny i interesujący sposób, sprawiając, że czytelnik chętnie i z zaciekawieniem towarzyszy Grzegorzowi w dalekiej wędrówce.

Ilustracje Nele Brönner mają istotny wkład w przyjemność płynącą z lektury. Otulają/Spowijają strony i podwodny świat fascynującymi odcieniami czerni, zieleni i turkusu, uchwytując dynamikę, prądy oraz głębię morza a także jego mieszkańców. Atmosfera i różnorodność wypełniających strony obrazów są efektem użycia druku trzykolorowego – poza czernią użyto także żółci i turkusu. Gradienty kolorów w tle przewijające się przez całą książkę odzwierciadlają transformację zarówno węgorza, jak i miejsc, które pokonuje. Grzegorz i spotykane przez niego w trakcie wędrówki zwierzęta narysowano czarnym tuszem i cyfrowo naniesiono na przygotowane wydruki a precyzyjnie dobrane detale podkreślają warstwę humorystyczną opowieści.

Grzegorz z uśmiechem na pyszczku dociera do celu, po czym znika w głębinach Morza Sargassowego, pozostawiając czytelników w niepewności. Historia kończy się tajemnicą, nie żadnym cudem czy zmyślonym wyjaśnieniem. A to dlatego, że po dziś dzień naukowcy nie znaleźli odpowiedzi na pytania jak węgorze się trą, co dzieje się w morskich głębinach i co spotyka stare węgorze, które w nich znikają. Zipfel, Heinrich i Brönner dają najpiękniejszą odpowiedź, albo, mówiąc inaczej, mądrą lekcję: „Nie wszystko musi być zrozumiane. Niektóre tajemnice są piękniejsze niż jakiekolwiek wyjaśnienia”.

Przekład: Anna Kierejewska